تشريح المسائل * حاصل فرمودهء شيخ از عبارت ( ثمّ انّ استمرار هذا الحكم الظاهرى اعنى . . . . الخ . . . . ) چيست ؟ اين است كه : اگر جهل مكلّف و حكم ظاهرى ( يعنى : مرخص بودن جاهل در ترك نماز ظهر تا انتهاى وقت آن باقى بماند و جهلش مرتفع نشود ) تا انقضاى وقت واجب واقعى ادامه يابد و اگر فرض مورد بحث در صورتى باشد كه مكلّف ، متمكّن از تحصيل علم به واقع باشد و باب علم به روى مفتوح باشد ، لازم مىآيد كه مؤدّاى اماره بر اساس وجه سوّم ، مشتمل مصلحتى باشد كه صلاحيّت براى جبران و تدارك مصلحت مفوته واقعى را داشته باشد . * حاصل فرمودهء شيخ از عبارت ( و ان لم يستمر ، بل علم بوجوب الظهر . . . ) چيست ؟ اين است كه : چنانچه جهل مكلّف تا انقضاى زمان واجب واقعى ادامه نيافت بلكه قبل از پايان يافتن وقت واجب واقعى علم به واقع پيدا نمود مثلا : پيش از گذشتن وقت نماز ظهر متوجه بشود كه واجب واقعى همان ظهر بوده است نه جمعه ، بر او لازم است كه تمام آثار عدم وجوب جمعه و لزوم ظهر را از ابتدائى كه به اماره عمل نموده دوباره ترتيب دهد ، بجز آثارى كه فوت گرديده و قابل ترتيب نباشد . لذا : اگر پس از پايان يافتن وقت نماز ظهر به وجوب واقعى آن آگاه شده بايد مصلحت از دست رفتهء اداء را به وسيلهء مصلحت موجود در تعبّد به اماره جبران نمايد ، چرا ؟ به خاطر اينكه : محذور تفويت مصلحت به غير جبران لازم نيايد . * مراد از عبارت ( ما هو كبرى لهذا المعلوم . . . ) چيست ؟ قياسى است كه پس از ظهور وجوب ظهر تشكيل مىشود . يعنى : هذا ( نماز ظهر ) واجب صغرى و كلّ واجب الإتيان به لازم و يحرم تركه كبرى فالظهر يجب الاتيان به و يحرم تركه نتيجه