الشيخ الأنصاري ( مترجم وشارح : جمشيد سميعى )
7
رسائل شيخ انصارى ( فارسى )
تشريح المسائل * در مقصد دوّم بحث پيرامون چه امرى است ؟ پيرامون قواعد و دستورالعملهاى ظنّ و امارات ظنيّه . * در رابطهء با ظنّ به احكام در چه مقاماتى بحث مىشود ؟ در دو مقام از جمله : 1 - امكان تعبّد به ظنّ ، 2 - وقوع تعبّد به ظنّ . * مراد از بحث در مقام امكان تعبّد به ظنّ چيست ؟ اين است كه : آيا تعبّد به خبر واحد ممكن است يا نه ؟ به عبارت ديگر : آيا امارات ظنيّه در حقّ ما حجّت مىباشد يا نه ؟ * مراد از تعبّد در اينجا چيست ؟ استناد عملى كه بر اساس اماره انجام مىگيرد ، به خداوند . * مراد از امكان در اينجا چيست ؟ اين است كه : بر تعبّد و عمل به ظنّ ، تالى فاسدى مترتب بشود يا نشود . * امكان از نظر ارباب فن به چند معناست ؟ به دو معنا : 1 - امكان وقوعى ، 2 - امكان ثبوتى . * مراد از مقام وقوع چيست ؟ اين است كه : پس از فرض امكان تعبّد به ظنّ و عدم استحالهء عقلى ، آيا تعبّد به ظنّ در خارج هم واقع شده است يا نه ؟ يعنى شىء مورد حكم در خارج تحقق يافته است يا نه ؟ به عبارت ديگر : مىتوان ادعا كرد كه برخى امارات ، شرعا يا عقلا حجيّت داشته و در خارج تكيهگاه عمل واقع مىشوند . * نام ديگر اين قسم از امكان چيست ؟ عالم اثبات يا كشف تصديقى . * مراد از امكان ثبوتى چيست ؟ اين است كه : وجود يا عدم وجود يك شىء باهم مساوى است و لكن ، نه مىتوان ادعا كرد كه آيا در خارج تحقق مىيابد ، و نه مىتوان ادعا كرد كه تحقق آن در خارج محال است . * چرا اهل استدلال ابتداء از اصل امكان ثبوتى موضوع بحث مىكنند ؟ زيرا محالات عقلى جايى براى بحث و صرف فحص ندارند . از طرفى تا تحقّق چيزى ثبوتا مشخص نشود ، بحث پيرامون اثبات و عالم وقوع آن معنا ندارد .