در نتيجه : مقتضى دارد لكن مانع جلو آن را گرفته است . * وجه اشتراك و افتراق مبناى اشاعره و معتزله در بحث مذكور چه مىباشد ؟ 1 - وجه اشتراكشان اين است كه : هر دو گروه قبول دارند كه ، آنچه در حق عالمين به حكم واقعى فعليّت مىيابد همان واقع است و آنچه در حق جاهل به حكم فعليّت مىيابد عمل به مؤدّاى اماره است . 2 - وجه افتراقشان اين است كه : اشاعره معتقدند كه : ماوراء مؤدّاى اماره حكمى در حق جاهل وجود ندارد نه شأنا و نه فعلا ، بلكه با قيام اماره مصلحت پيدا شده و با حدوث مصلحت حكم شرعى حادث مىشود . لكن معتزله مىگويد كه : ماوراء مدلول اماره در مرحلهء اقتضاء و شأنيت ، احكام الهى در حق عالم و جاهل مشترك است . لكن : اگر اماره موافق با حكم واقعى بود فى المثل : حكم واقعى حرمت جمعه و مدلول اماره نيز حرمت جمعه بود و يا اينكه ، حكم واقعى و مدلول اماره هر دو وجوب جمعه بود ، همان حكم واقعى به درجهء فعليت مىرسد و مصلحت يا مفسدهء ملزمه پيدا مىكند . و اگر اماره مخالف با حكم واقعى بود فى المثل : حكم واقعى حرمت ، ولى اماره وجوب فعل ( و يا بالعكس ) حكم واقعى در مرحلهء اقتضا باقىمانده و مدلول اماره به عنوان حكم واقعى فعلى در حق مكلّف جعل مىشود . نكته : بر مبناى اشاعره نيز اگر اماره‌اى كه نزد جاهل اقامه شده مطابق با واقع درآيد حكمى مماثل با حكم واقعى در حق وى جعل مىشود ، نه اينكه خود آن واقع فعلى شود . خير ، در حق جاهل ، واقعى نمىباشد نه اقتضانا و نه فعلا .