ابو القاسم گرجى

87

ادوار اصول فقه

سيّد در اين رساله از تفسير آيهء شريفهء : « وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا » سخن گفته است . 29 - « العدد » و يا « الرد على اصحاب العدد » : در اين رساله ، سيّد اين عقيده را كه روزه به اكمال عدد ( سى روز ) ثابت مىشود رد كرده و رؤيت هلال را ملاك عمل قرار داده است . « 1 » 30 - « مناظرة الشريف المرتضى لابى العلاء المعرى » : رساله‌ايى است در يك ورق به خط ريز كه در اصل ، شاگرد سيّد « شيخ سليمان صهرشتى » از او روايت « 2 » و سپس « شيخ طبرسى » در كتاب « احتجاج » آن را نقل كرده است و ديگر ناسخان از او نقل كرده‌اند . در اين رساله « سيّد » بر حدوث عالم و « ابو العلاء » بر قدم آن احتجاج مىكند . صاحب « ادب المرتضى » در اين نسبت خدشه كرده و به‌علاوه اسلوب رساله را نزديك به اسلوب مرتضى نمىداند و لذا به صحّت ورود و نسبت رساله به هريك از « شريف مرتضى » و « ابو العلاء معرّى » مطمئن نيست . « 3 » 31 - « الذخيرة » : اين كتاب از نوشته‌هاى « سيّد » و او خود در كتاب « ذريعه » از آن نام برده است « 4 » و به‌علاوه در كتاب‌ها و فهارس نيز از اين كتاب به نام « سيّد » ياد شده ، ولى بر حسب فحصى كه از طرف اينجانب به عمل آمده نسخه‌اى از آن در دست نيست . صاحب « ادب المرتضى » نيز گويد : از اين كتاب نسخه‌اى در كتابخانه‌هاى ايران و عراق نيافتم ولى در ضمن رساله‌ايى به نام « مجموعة من كلام المرتضى فى فنون الكلام » قسمتى از آن نقل شده و از آن قسمت به دست مىآيد كه كتاب در اصول عقايد اماميه است و در آن از رسالت ، معجزه ، صفات خداوند ، امامت و شروط آن گفتگو شده است . « 5 » لكن از كتاب « ذريعه » ( كتاب حاضر ) به دست مىآيد كه مسائل ديگرى از اصول فقه و كلام نيز چون اجماع و صفت علم حاصل از خبر در اين كتاب مطرح است . « 6 » در بعضى از كتاب‌ها مانند كتاب ريحانة الادب نيز اين كتاب مانند « ذريعه » از نوشته‌هاى

--> ( 1 ) - ص 213 تا 228 از مجموعهء آقا شيخ آقا بزرگ ملاحظه شود . ( 2 ) - مجموعه آقا شيخ آقا بزرگ ص 31 - 32 . ( 3 ) - ص 152 . ( 4 ) - ص 4 ، س 10 و ص 485 ، س 10 . ( 5 ) - ص 152 ، نقل از مجموعهء آقا شيخ آقا بزرگ ، ص 21 - 31 . ( 6 ) - ص 4 ، ص 10 و ص 485 ، س 10 .