انتشار امر فاطميان مصر ، خليفهء عباسى را به وحشت انداخت و وى را برانگيخت تا براى شهادت به نادرستى نسب فاطميان ، به شخصيات بارزهء مجتمع خود پناه برد . در مقدّم ايشان از « مرتضى » و « رضى » درخواست توقيع كرد . « 1 » مقام اجتماعى سيّد به‌طورى بالا رفت كه در آن هنگام كه لشگريان بر پادشاه بويه‌اى شوريدند خانهء سيّد پناهگاه پادشاه و وزرا شد . « 2 » از اين مقوله سخن بسيار است و در تواريخ ، مسطور و خلاصه اينكه : سيّد در وقايع سياسى ، مرجع بسيار مهمى بوده و گاه مثل پادشاه و خليفه و ديگر پيشوايان به دو پناه مىبردند . « 3 » سيّد بسيار توانگر و ثروتمند بود و در رجال دين و علم و ادب از معاصران او كمتر مىتوان نظير او را يافت . گويند : او و برادرش « رضى » در آن ايام كه به جانشينى پدر ، متصدى امارت حج بودند در راه سلامت حجّاج ، از مال شخصى خود نه هزار دينار به راهزنان عرب پرداختند . « 4 » از يحيى بن الحسين علوى زيدى روايت شده كه سيّد هر سال بيست و چهار هزار دينار عايدى ملكى داشت . « 5 » از قاضى تنوخى روايت شده كه « مرتضى » به قدرى از املاك به جاى گذاشت كه در وصف نگنجد . وى داراى هشتاد قريهء آباد بين بغداد و كربلا بود . « 6 » گويند : سيّد ، مدرسه و طلّابى داشت كه خود متكفّل مخارج آنها بود و احيانا به هر دانشجو در ماه ، دوازده و يا هشت دينار مىپرداخت و بعضى از فقراء غير مسلمان نيز به قصد استفاده از اين شهريه نزد او علم فلك مىآموختند . « 7 » او قريه‌اى را نيز براى كاغذ فقها وقف كرده بود . « 8 » وى 80 هزار مجلد كتاب از مقروئات و مصنّفات و محفوظات خود به جاى گذاشت . صاحب روضات الجنات از ثعالبى نقل مىكند كه پس از اينكه قسمت مهمى از اين كتب

--> ( 1 ) - كامل و منتظم حوادث 406 . ( 2 ) - كامل و منتظم حوادث 424 و 427 . ( 3 ) - منتظم حوادث 423 و 427 ، و ديوان مرتضى ج 5 ، ص 16 نسخهء سماوى ( ادب المرتضى ص 109 ) . ( 4 ) - منتظم حوادث 389 و روضات الجنات ص 375 . ( 5 ) - معجم الادباء ، ج 5 ص 177 ط بون ( ادب المرتضى ص 110 ) ( 6 ) - ادب المرتضى نقل از رياض العلماء ص 471 . ( 7 ) - ادب المرتضى نقل از رياض العلماء ترجمهء شيخ طوسى و ابن براج . ( 8 ) - روضات الجنات ص 375 .