ابو القاسم گرجى
108
ادوار اصول فقه
مصنّفات « شيخ » در علم اصول فقه مصنّفات مرحوم « شيخ » كه همه يا قسمتى از آن در علم اصول فقه است عبارت است از : 1 - « مسألة فى العمل بخبر الواحد و بيان حجّيته » : اين اثر را صاحب ذريعه در جلد 6 صفحه 270 كتاب « ذريعه » و همچنين در « حيات شيخ طوسى » مقدّمهء تبيان چاپ نجف ، صفحه 4 ذكر كرده است . 2 - « النقض على اين شاذان فى مسألة الغار » : اين اثر به همين نحو در كتاب فهرست آمده ولى « آقا شيخ آقا بزرگ تهرانى » در « حيات شيخ طوسى » از علّامه « سيّد مهدى بحر العلوم » در « الفوائد الرّجاليّة » نقل مىكند كه : « انّه نقض فى مسألة الغار و مسألة العمل بخبر الواحد » و بعد خود فرموده است : « فظاهر كلامه انّه رآه » « 1 » . 3 - « عدّة الاصول » : علّامه « آقا شيخ آقا بزرگ تهرانى » دربارهء اين اثر « شيخ گويد : « ألّفه فى حياة استاذه السيّد المرتضى و قسّمه قسمين : الأوّل فى اصول الدّين و الثّانى فى اصول الفقه » « 2 » . در اينجا تذكّر دو امر خالى از فايده نيست : اوّل - اينكه فرمودهاند كه : مرحوم « شيخ » كتاب « عدّة الاصول » را در حال حيات استاد خود ، « مرتضى » تأليف كرده است ، اين تنها نسبت به حدود سى و چهار صفحه از كتاب قطعى است زيرا مرحوم « شيخ » در كتاب عدّه در بسيارى از موارد نام استاد خود « سيّد مرتضى » را مىبرد و تنها ظاهرا در دو جا ، نام آن بزرگ را به دعاى « أدام اللّه علوّه » كه بر حيات دلالت مىكند تعقيب مىنمايد ، يكى در صفحه اوّل كتاب و ديگر در صفحه 34 ، اما در بقيّهء موارد يا به دعاى « قدّس اللّه روحه » و « رحمه اللّه » نام او را ياد مىكند مانند صفحات 68 ، 124 ، 199 ، 203 و غيرها و يا بدون دعا مانند صفحات 86 ، 192 ، 179 و موارد ديگر ظاهرا اوّلين جايى كه « شيخ » ، مرحوم « سيّد » را به دعاى مردگان ياد مىكند
--> ( 1 ) - مقدّمهء تبيان چاپ نجف ص أه . ( 2 ) - حيات شيخ طوسى ، مقدّمهء تبيان ، چاپ . نجف ، ص خ .