غلامعلى صفايى

10

ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )

متن يجب الحكم بابتدائية المقدّم من الاسمين في ثلاث مسائل : بايد دانست كه اگر در جمله اسميّه خبر ، جمله فعليه و يا ظرفيه و يا جمله اسميهء ديگرى باشد تشخيص مبتدا به راحتى ميسّر است ، زيرا آن اسم مقدّم يقينا مبتداست چون جمله به‌طور كلى چه فعليه و چه ظرفيه و چه اسميه نمىتواند مبتدا واقع شود ، مانند « زيد ضرب عمرا » و « زيد في الدّار » و « زيد أبوه قائم » . همچنين اگر جمله اسميه متشكل از دو اسم بود كه تنها يكى از آنها صلاحيت ابتدائيت داشت ، در اين مورد نيز تعيين مبتدا ساده است زيرا همان اسم داراى شرايط ابتدائيت ، مبتدا و ديگرى خبر است . مثل اينكه يك اسم نكره و اسم ديگر معرفه باشد كه در اين صورت اسم معرفه مبتداست . لكن اگر هردو صلاحيت و شرايط ابتدائيت داشته باشند اندكى تعيين مبتدا و خبر مشكل است ، به همين خاطر در اينجا از ملاك تعيين مبتدا از خبر در اين مورد بحث مىشود . بايد توجه داشت كه در كيفيت مبتدا و خبر در اين گونه از جملات اسميه ، سه فرض احتمال دارد : 1 - هردو معرفه باشند . 2 - هردو نكرهء صلاحيت دار براى مبتدا واقع شدن باشند . 3 - يكى از آن دو ، معرفه و ديگرى نكرهء صلاحيت دار براى مبتدا شدن باشد كه اين خود دو صورت دارد : الف : اوّلى معرفه و دوّمى نكره باشد . ب - اوّلى نكره و دوّمى معرفه باشد . و هم اينك بحث تفصيلى هرقسم در تعيين ملاك براى شناخت مبتدا از خبر مطرح مىگردد . بايد دانست كه در سه مورد ، حكم به مبتدا بودن اسم مقدّم در جملهء اسميه مىشود : إحداها : اوّلين قسم از مواضع سه‌گانه‌اى كه حكم به مبتدا بودن اسم مقدّم مىشود در اين صورت است كه هردو معرفه باشند . لازم به ذكر است كه رتبهء