غلامعلى صفايى
96
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )
متعلق به فعل قبل « حتى » حرف جر و « اغيب » فعل مضارع منصوب به « أن » مقدر بوده و « بين » ظرف و متعلق به « اغيب » و مضاف به « الطين » و « اللحد » عطف بر آن است . معناى شعر : « به خدا قسم اختيار نمىكنم همسرى - براى خودم بعد از امام حسين عليه السّلام - در عوض همسرى كه از شما - اهل بيت - بود - تا زمانى كه پنهان شوم بين سنگ لحد و خاك - كنايه از مردن است - » . و يتخلص المضارع : بايد دانست كه فعل مضارع كه مشترك بين حال و استقبال است اكثر نحويين مىگويند : اگر قبل از آن « لا » قرار گيرد معناى آن فقط استقبال مىشود ، لكن ابن مالك با آنها مخالفت كرده و مىگويد : « لا » موجب تخليص مضارع به استقبال نمىشود زيرا قول شما « جاء زيد لا يتكلم » به اتفاق آراى نحويين درست است ، و جمله « لا يتكلم » حال و در محل نصب است و مىدانيم كه جمله حاليه هرگز در آغاز آن حرف استقبال مثل سين و « سوف » نمىآيد پس اكنون كه « لا » در اوّل جمله حاليه آمده معلوم مىشود كه « لا » از حروف استقبال نيست . تنبيه متن من أقسام « لا » النافية : المعترضة بين الخافض و المخفوض نحو : « جئت بلا زاد » و « غضبت من لا شىء » . شرح يكى از اقسام « لا » نافيه ، « لا » نافيهء معترضه مىباشد كه در بين جار و مجرور قرار مىگيرد و مانع از عمل جار و مجرور نمىگردد ، مانند دو مثال مذكور در متن كه معناى مثال اول : « آمدم بدون زاد و توشه » و دومى « غصب كردم از هيچ چيزى - و بدون دليلى - » است . نقل شده است از كوفيون كه آنان قائل هستند كه اين « لا » اسم است و جر اسم بعد به واسطه اضافه « لا » به آن مىباشد و حرف جر در حقيقت بر « لا » داخل