« لقد علمت قريش حيث كانت * بأنّك خيرها حسبا و دينا » « 1 » شاهد : در دخول لام بر فعل متصرف مقرون به « قد » است و در حالى كه خبر « إنّ » نمىباشد . معناى شعر : « مؤكدا محققا دانستند قريش در هرجا كه باشند به اينكه شما - اى امير المؤمنين - بهترين فرد از قريش هستى از جهت اصالت خانوادگى و ديندارى » . تركيب شعر : لام ابتدائيه و « قد » حرف تحقيق ، و « علمت » فعل و « قريش » فاعل آن و « حيث » ظرف متعلق به « علمت » و مضاف به « كانت » تامه كه فاعل آن ضمير « هى » است كه عود به « قريش » مىكند و « بأنك » متعلق به « علمت » است و « خيرها » خبر و « حسبا » تمييز و « دينا » عطف بر آن است . و المشهور : لكن قول مشهور اين است كه لامى كه داخل بر فعل جامد و ماضى متصرف مقرون به « قد » مىشود ، لام قسم مىباشد ، هرچند كه درباره لامى كه بر فعل مضارع مىآيد چنين چيزى نمىتوان گفت زيرا هرگاه فعل مضارع جواب قسم واقع شود ، نون تأكيد به آخر آن ملحق مىشود . ولى جماعتى از علما دخول لام ابتدا بر تمامى اين سه فعل منع كرده‌اند . به عنوان نمونه ابن خباز در كتاب شرح الايضاح مىگويد كه داخل نمىشود لام ابتدا بر جمل فعليه مگر در وقتى كه خبر « إنّ » واقع شود . و اين عبارت مقتضاى كلام ابن حاجب نيز مىباشد كه ما نيز آن را در قبل بيان كرديم زيرا او مىگفت : « لام ابتداء يجب معها المبتدأ » يعنى هرگز بر جمل فعليه نمىآيد ، و همين قول مشهور نيز ، رأى زمخشرى مىباشد زيرا ايشان در تفسير آيهء شريفه : لَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضى ( الضحى / 5 ) بعد از آن كه قبول مىكند كه لام در آيه ، لام ابتدائيت است مىگويد : لام ابتدا هرگز بر غير از مبتدا و خبر واقع نمىشود ، يعنى بر جمله فعليه داخل نمىشود . « 2 » و باز ايشان در تفسير آيهء شريفهء در قراءت قواص : لا أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيامَةِ ( القيامة / 1 ) .

--> ( 1 ) - أدب الطف : 1 / 105 . ( 2 ) - الكشاف : 4 / 767 .