ج : ظرفى كه خبر « إنّ » واقع شود ، مانند قول خداوند منّان درباره اخلاق پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم وَ إِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ ( القلم / 4 ) . و قول امير المؤمنين عليه السّلام درباره عدم جدائى خود از قرآن : « و إنّ الكتاب لمعى ما فارقته مذ صحبته » « 1 » . شاهد : در هردو ، دخول لام ابتدائيت بر خبر « إنّ » كه ظرف است مىباشد و مراد از ظرف در هردو ، ظرف بالمعنى الأعم است كه شامل ظرف اصطلاحى و جار و مجرور مىباشد و مثال اوّل براى جار و مجرور و دوّم براى ظرف اصطلاحى است . معناى خطبه : « و همانا قرآن مؤكدا با من است و جدا نشده‌ام هرگز او را از زمانى كه مصاحب و همراه او شده‌ام » . و على ثلاثة باختلاف : همان‌طور كه علما اتفاق داشتند كه بر سه كلمه در خبر « إنّ » لام ابتدائيت مىآيد ، همچنين در مورد دخول لام ابتدائيت بر سه كلمه كه در خبر « إنّ » واقع شود ، اختلاف دارند : أحدها : فعل ماضى جامد كه خبر « إنّ » واقع شود ، مانند : « إنّ زيدا لعسى أن يقوم » ، اين نظريه را ابو الحسن أخفش قائل به آن است ، و دليل آن را شباهت فعل جامد به اسم مىداند در اين كه اين دو داراى تصاريف بسيار كمى هستند و چون بر اسم ، لام ابتدائيت داخل مىشود ، پس بر فعل جامد كه شبيه آن است نيز داخل مىشود لكن جمهور نحويين با او مخالفت كرده‌اند . الثاني : فعل ماضى مقرون به « قد » اگر خبر « إنّ » واقع شود ، جمهور نحويين مىگويند جايز است كه بر آن لام ابتدائيت داخل شود ، مانند : « إنّ زيدا لقد قام » و دليل جواز دخول لام ابتدائيت بر آن را ، شباهت فعل ماضى مقرون به « قد » به فعل مضارع از حيث زمان مىدانند زيرا « قد » زمان فعل ماضى را قريب به زمان حال و فعل مضارع مىكند و چون فعل مضارع شبيه به اسم فاعل از حيث وزن عروضى

--> ( 1 ) - نهج البلاغة : ط 121 / 377 .