است و به همين جهت لام ابتدائيت بر آن مىآيد ، بنابراين بر فعل ماضى مقرون به « قد » نيز لام ابتدائيت مىآيد چون « مشابه المشابه مشابه » ، لكن ابو بكر خطاب بن يوسف و محمّد بن مسعود غزنى از علماى قرن پنجم با جمهور مخالفت كرده‌اند و دخول لام ابتدائيت را بر ماضى مقرون به « قد » در خبر « إنّ » جايز نمىدانند و مىگويند : آن مثال در اصل اين گونه : « إنّ زيدا و اللّه لقد قام » بوده است كه لام جواب قسم براى « و اللّه » است كه مجموع آن خبر براى « إنّ » است . الثالث : ماضى متصرف مجرد از « قد » اگر خبر « إنّ » واقع شود ، كسايى و هشام از نحويين كوفه اجازه داده‌اند كه لام ابتدائيت بر آن داخل شود در حالى كه بين لام و آن فعل « قد » در تقدير است مانند : « إنّ زيدا لقام » ، و دليل اضمار « قد » را شباهت رساندن اين فعل به فعل مضارع كه شبيه به اسم است مىدانند تا وجه و دليلى براى دخول لام وجود داشته باشد ، لكن جمهور نحويين اين را جايز نمىدانند و مىگويند اگر در استعمالى لام اين گونه ديده شد ، آن لام قسم است كه قسم آن در تقدير است و در مثال بالا مىگويند : اصل آن اين گونه « إنّ زيدا و اللّه لقام » بوده است و ثمرهء خلاف بين اين دو گروه آنجا ظاهر مىشود كه اگر فعلى از افعال قلوب قبل از « إنّ » كه خبر آن فعل ماضى متصرف همراه لام است قرار گيرد ، جمهور مىگويند همزهء « إنّ » فتحه داده مىشود ، مثل « عملت أنّ زيدا لقام » زيرا ، اين لام قسم بوده و در موضع اصلى خود مىباشد و « أنّ » و مابعد آن در محل نصب بنا بر مفعوليت براى « علمت » است و در ضمن سد مسد دو مفعول آن نيز مىباشد و فعل قلبى معلق از عمل نمىشود ، به همين جهت همزهء « انّ » فتحه داده مىشود ، لكن در نزد كسايى و هشام چون قايل هستند كه اين لام ، لام ابتداء بوده و جايگاه لام ابتداء قبل از « انّ » است و لام ابتداء از الفاظ صدارت‌طلب است بنابراين مىگويند : فعل قلبى معلق از عمل مىشود ، لذا چون ديگر فعل قلبى نمىتواند عمل كند همزهء « انّ » كسر داده مىشود زيرا يكى از موارد وجوب كسر همزهء « انّ » بعد از فعل قبلى معلق از عمل است ، چنان‌كه ابن مالك مىگويد : و كسروا من بعد فعل علّقا * باللام ك « اعلم إنّه لذوتقى »