غلامعلى صفايى
40
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )
للدواهى » بنابراين لام استغاثه غير زائده است كه براى تعديه فعل « ادعو » كه متضمن معناى فعل لازم است و در حكم آن نيز مىباشد است . ( دواهى جمع داهيه به معناى سختى و مصيبت است ) . تنبيه متن زادوا اللام في بعض المفاعيل المستغنية عنها كما تقدّم و عكسوا ذلك فحذفوها في بعض المفاعيل المفتقرة إليها . شرح همانطور كه ملاحظه شده عربها لام زائده را بر بعضى از مفعولهايى كه بىنياز از لام هستند مىآورند و بايد دانست كه اين لام زايده است چون فعل آنها قوىالعمل است و نيازى به توسط لام تعديهء غير زايده بين عامل و معمول نمىباشد ، مانند : « أجار لمسلم » در شعر ابن ميّادة ، لكن به عكس اين ، در بعضى از مفعولهايى كه نيازمند وقوع لام برآنها به جهت ضعف عامل خود مىباشند ، لام را ذكر نمىكنند ، مانند قول خداوند قادر : وَ الْقَمَرَ قَدَّرْناهُ مَنازِلَ حَتَّى عادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ ( يس / 39 ) . شاهد : در اين است كه فعل « قدّرنا » متعدى بنفسه به يك مفعول است و « منازل » مفعول اوّل آن مىباشد لكن براى تعدى به مفعول دوم خود به حرف جر لام نيازمند است و در اينجا ضمير مفرد مذكر مفعول دوّم اوست كه بدون لام ذكر شده است . و مانند قول شاعر : « و لقد جنيتك أكمؤا و عساقلا * و لقد نهيتك عن بنات الأوبر » « 1 » شاهد : در عدم وقوع لام بر مفعول دوّم « جنيت » كه ضمير مخاطب كاف
--> ( 1 ) - شرح شواهد المغني : 1 / 166 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 1 / 310 ، شرح ابن عقيل : 1 / 8 / 4 ، الإنصاف : 1 / 319 ، لسان العرب : 5 / 371 ، حاشية الصبان : 1 / 182 .