غلامعلى صفايى

38

ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )

عامل در اين شعر أبى شعثاء يزيد بن زياد از قبيله بنى بهدله جمع شده است ، او از شعراى قرن اوّل هجرى است ، أبى شعثاء در جريان كربلا ابتداء جزء لشكر ابن سعد بود سپس پشيمان شد و به جبهه حق به امامت سيد الشهداء - روحى لترابه الفداء - پيوست او تيرانداز بود و امام عليه السّلام براى او دعا كرد و فرمود : « اللهم سدّد رميته و اجعل ثوابه الجنة » و در هنگام نبرد او اين اشعار را مىسرود : أنا يزيد و أبي مهاصر * أشجع من ليث بغيل خادر « يا ربّ إنّي للحسين ناصر * و لابن سعد تارك و هاجر » « 1 » شاهد : در لام « للحسين » و « لابن سعد » است كه در شعر براى تقويت عاملى كه هم مؤخر از معمول خود است و هم فرع در عمل است واقع شده و آن عامل در مصرع اوّل « ناصر » است و در مصرع دوّم « تارك » مىباشد . معناى شعر : « اى خداى من همانا من مددكار حسينم و ترك‌كننده و دور شونده از ابن سعد مىباشم » . 4 - چهارمين قسم از انواع لام زائده ، لامى است كه بر اسم مستغاث داخل مىشود ، اين نظر مبرّد است و ابن خروف نيز اين نظريه را اختيار نموده است و دليل اين دو ، صحت حذف و اسقاط آن مىباشد كه اين خود كاشف از زائده بودن آن است . جماعت ديگرى از نحويين مىگويند : اين لام - لامى كه بر مستغاث داخل مىشود - غيرزائده است سپس در تعيين متعلق آن با هم اختلاف دارند و در اين مسأله دو قول است : 1 - ابن جنى مىگويد : متعلق به حرف ندا است زيرا اين حرف داراى معناى فعل « ادعو » است و حروف جاره به فعل يا هرچه كه يك نحوه شباهت لفظى يا معنوى به فعل دارند ، متعلق مىشوند . ولى به قول ابن جنى جواب داده شده به اينكه معناى حرف ندا ( كه همان معناى أدعو است ) نمىتواند عمل در مجرور كند . لكن اين رد صحيح نيست ، زيرا بعضى از حروف مثل حروف مشبهة بالفعل كه داراى معنايى شبه افعال هستند مىتوانند اعمال فعل را انجام دهند و وقتى كه حروف به اعتبار معناى قبلى خود عمل نصب مىكنند و حال را نصب

--> ( 1 ) - أعيان الشيعة : 1 / 603 ، بحار الأنوار : 44 / 320 .