غلامعلى صفايى

378

ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )

شاهد : در عطف « أصحاب السفينة » به واسطهء واو بر ضمير مفعولى مفرد مذكر است درحاليكه آن دو در يك زمان و مقارن و مصاحب با هم داراى حكم إنجاء و نجات دادن مىباشند . و گاهى واو ، معطوف را بر معطوف عليه كه در دارا بودن حكم ، سابق و قبل از معطوف داراى آن حكم بوده است عطف مىكند ، مانند آيهء شريفهء : وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا نُوحاً وَ إِبْراهِيمَ ( الحديد / 26 ) . شاهد : در عطف « إبراهيم » بر « نوحا » به واسطهء واو است درحاليكه زمان ارسال حضرت نوح عليه السّلام قبل از زمان ارسال حضرت ابراهيم عليه السّلام است . و گاهى بالعكس واو عاطفه ، معطوف سابق را بر معطوف عليه لاحق كه بعد از معطوف داراى آن حكم شده ، عطف مىكند ، مانند آيهء شريفهء : كَذلِكَ يُوحِي إِلَيْكَ وَ إِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ ( الشورى / 3 ) . شاهد : در عطف « إلى الذين من قبلك » كه زمان آن متقدم و سابق از معطوف عليه بوده بر « إليك » كه خطاب به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم دربارهء وحى خداوند مىباشد است . فعلى هذا : بنابراينكه واو براى مطلق جمع است اگر گفته شود : « قام زيد و عمرو » سه احتمال درباره تقدم و تأخر و تقارن واجديت معطوف و معطوف عليه در حكم وجود دارد : 1 - احتمال دارد « زيد » و « عمرو » با هم و مقارن هم قيام كرده باشند ، 2 - احتمال دارد « زيد » قبل از « عمرو » داراى حكم قيام شده باشد ، 3 - احتمال دارد كه « عمرو » قبل از « زيد » داراى حكم قيام شده باشد . لكن ابن مالك مىگويد در بين اين سه احتمال ، احتمال تقارن و معيت در حكم ، بر دو احتمال ديگر رجحان دارد ، و در درجه دوم ، ترتيب بين واجديت حكم اوّلا براى معطوف عليه و سپس براى معطوف كثرت استعمالى دارد و بالعكس آن كه احتمال سوم است قليل است . انتهى كلام ابن مالك . و يجوز أن يكون : در صورت عدم تقارن حكم بين معطوف و معطوف عليه جايز است كه بين آن دو ، تقارب و نزديكى زمانى در حصول حكم باشد ، و مىتواند