غلامعلى صفايى
233
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )
« ينفقونه » صله كه هردو محذوف و « العفو » كه خبر است باقى مانده است . بايد دانست كه در اين تقدير و قراءت ، هم سؤال به صورت جملهء اسميه است و هم جواب مطابق با آن به صورت جمله اسميه در تقدير گفته شده است و اصل و استعمال كثير در زبان عرب اين گونه است كه جواب ارجح اين است كه مطابق سؤال باشد اگر سؤال جمله اسميه است جواب نيز جملهء اسميه باشد و اگر سؤال جمله فعليه است جواب نيز جمله فعليه باشد . دومين تركيب در آيه كه مرجوح بالنسبه به تركيب اول مىباشد اين است كه « ماذا » كلا اسم استفهام باشد كه در اصل مركب از « ما » استفهاميه و « ذا » اشاره بوده و الان كلا به يك اسم استفهام تبديل شده ، و محلا منصوب و مفعول مقدم براى « ينفقون » است كه در اين صورت جواب جمله اسميه بوده و سؤال جمله فعليه است و به همين جهت ، مرجوح مىباشد . 3 - « ماذا » كلا اسم استفهام باشد كه در ابتدا مركب بوده و حالا به وضع ثانوى اسم استفهام بسيط گرديده است ، مثل « لماذا جئت » كه « ماذا » محلا مجرور مىباشد . در اين صورت « ماذا » مفعول مقدم براى « ينفقون » است كه اين وجه نيز مرجوح است زيرا سؤال جمله فعليه است و جواب اسميه مىباشد . و در همين آيهء شريفهء : ما ذا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ ( البقرة / 219 ) در قراءت غير أبى عمرو كه به نصب قراءت شده ، ارجح در تركيب « ما ذا » همين تركيب است كه « ماذا » اسم استفهام بسيط و محلا منصوب و مفعول براى فعل « ينفقون » باشد پس جملهء سؤال و استفهام فعليه خواهد شد ، به همين جهت « العفو » به نصب قراءت شده تا مفعول فعل محذوف « ينفقون » باشد تا جمله جواب نيز با جمله سؤال در فعليه بودن مطابقت داشته باشد ، و در اين قراءت وجه مرجوح اين است كه « ما » استفهاميه مبتدا و « ذا » خبر آن و « ينفقون » صله آن فرض شود كه در اين صورت ، سؤال جمله اسميه بوده و جواب جمله فعليه است به همين جهت مرجوح مىباشد .