جحود فعل « كان » ذكر شود ، اين فعل بدون اين كه حرف نفى قبل از آن حذف گردد حذف مىشود ، مثل شعر عمرو بن معد يكرب : « فما جمع ليغلب جمع قومي * مقاومة و لا فرد لفرد » « 1 » شاهد : در حذف « كان » قبل از لام جحود است كه در اصل « فما كان جمع ليغلب » بوده است . تركيب شعر : « ما » نافيه ، « جمع » اسم « كان » محذوف و فعل « ليغلب » منصوب به « أن » مقدر و جار و مجرور متعلق به شبه فعل عموم ، خبر « كان » مىباشد و « جمع » مفعول « يغلب » كه اضافه به « قومي » شده است و « مقاومة » تمييز يا مفعول له ، واو عاطفه و « لا » زايده و « فرد » عطف بر « جمع » و « لفرد » متعلق « ليغلب » محذوف بوده و صفت آن « منّا » نيز محذوف است . معناى شعر : « پس نمىبوده باشد گروهى كه غالب شوند بر گروهى از قوم من از حيث استوارى و مقاومت ، و نه فردى از آن قوم مىتواند غالب بر فردى از قوم من گردد » . الثامن : هشتمين معناى لام جاره ، مترادف و موافق معناى « إلى » مىباشد كه به معناى انتهاى غايت است ، مانند قول خداوند متعال : وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى ( الرعد / 2 ) . زيرا فعل « يجري » با « إلى » متعدى مىشود ، و در آيه ديگرى كه در همين شأن نزول وارد شده ، بجاى لام « إلى » استعمال شده است و آن قول خداوند قادر است : وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى ( لقمان / 29 ) . كه اين كاشف از اتحاد معناى لام با « إلى » در هنگام استعمال با فعل « يجري » مىباشد . و مانند قول امير المؤمنين عليه السّلام در خطبه‌اى كه درباره بعثت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و ترغيب مردم به ديندارى است : « يا أيّها الناس إنّه من استنصح اللّه وفّق و من اتّخذ قوله دليلا هدى للّتي هى

--> ( 1 ) - شرح أبيات مغني اللبيب : 4 / 284 ، شرح شواهد المغني : 2 / 562 ، شرح الأشموني : 3 / 293 .