تنظرون . . . » حاليه است ، بنابراين معناى آيه اين گونه است : « چرا نمىتوانيد برگردانيد روح را زمانى كه به حلقوم محتضر مىرسد اگر شما غير جزا داده شوندگان هستيد در حالى كه شما مشاهده مىكنيد اين بلوغ روح را و ما - خداوند - نزديكتر به محتضر هستم نسبت به شما و لكن شما اين را درك نمىكنيد » . نكته : باتوجه به اينكه « لو لا » توبيخيه بر فعل ماضى مىآيد در اين آيه كه ظاهرا بر فعل مضارع آمده ، مراد از آن ماضى است زيرا عدم تحقق برگردان روح توسط انسانها حتمى و محقق الوقوع است ، لذا اين فعل مضارع در حكم فعل ماضى است . الرابع : آخرين قسم « لو لا » به معناى استفهام است يعنى از ادات استفهام و به معناى « هل » مىباشد ، به عنوان مثال در آيهء شريفه : لَوْ لا أَخَّرْتَنِي إِلى أَجَلٍ قَرِيبٍ ( المنافقون / 10 ) . و لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ مَلَكٌ ( الأنعام / 8 ) . به معناى « هل أخّرتني » و « هل انزل » است . و قاله الهروي : ابو الحسن على بن محمد هروى از علماى قرن چهارم كه در هرات متولد شده و در مصر مشغول تحصيل بوده قائل به اين معنا براى « لو لا » مىباشد . و مصنف كتاب مىگويد : اكثر نحويون اين معنا را براى « لو لا » قائل نبوده و بيان نكرده‌اند و در رد هروى مىگويد : « لو لا » در آيهء اول براى عرض و در آيهء دوم براى توبيخ است چنان كه در آيهء شريفه لَوْ لا جاؤُ عَلَيْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَداءَ ( النور / 13 ) ، براى توبيخ مىباشد . ذكر الهروي : هروى علاوه‌بر معناى استفهام ، براى « لو لا » يك معناى ديگر هم براى اين كلمه بيان كرده و گفته است : « لو لا » بر پنج قسم است و قسم پنجم آن « لو لا » نافيه است و از اين قسم قرار داده است اين آيهء شريفه را : فَلَوْ لا كانَتْ قَرْيَةٌ آمَنَتْ فَنَفَعَها إِيمانُها إِلَّا قَوْمَ يُونُسَ ( يونس / 98 ) .