و گفته است : « لو لا كانت » به معناى « ما كانت » است . و الظاهر : مؤلف كتاب مىگويد : صواب اين است كه « لو لا » در اين آيه داراى معناى توبيخ بود و مترادف با معناى « هلّا » توبيخيه است ، به همين جهت كسائى ، اخفش ، فراء ، ابو جعفر على بن عيسى از علماى مصر و النّحاس ، اين آيهء شريفه را به صورت توبيخيه معنا كرده‌اند و در بيان تقدير معنوى آن اين چنين گفته‌اند : « فهلّا كانت قرية واحدة من القرى المهلكة تابت عن الكفر قبل مجىء العذاب فنفعها ذلك إلّا قوم يونس » يعنى : « چرا قريه‌اى از قريه‌هاى نابود شده از كفرشان قبل از آمدن عذاب توبه نكردند تا نفع دهد آنان را ، تنها قوم يونس اين گونه بود و آنها توبه كردند و عذاب از آنان برداشته شد » . و شايان ذكر است كه أبي بن كعب و عبد اللّه بن مسعود آيه شريفه را با « هلا » قراءت كرده‌اند كه اين خود كاشف از معناى توبيخ داشتن « لو لا » در قراءت مشهور و عدم نداشتن معناى نفى است زيرا قراءت مختلف ، دليل بر ترادف معنوى الفاظ مختلف در آن قراءات است . قابل ذكر است كه علت توهم معناى نفى داشتن « لو لا » اين است كه « لو لا » در آيه داراى معناى توبيخ است و همچنين چون مقتضاى معناى توبيخ ، عدم وقوع فعل بعد از آن است از اين جهت بعضى توهم كرده‌اند كه « لو لا » داراى معناى نفى است . فإن احتيج للهروي : اگر براى اثبات نظريه هروى - داشتن معناى نفى براى « لو لا » - كسى احتجاج و استدلال كند كه همانا در آيه مورد بحث در سوره يونس كلمه « قوم » در بعضى از قراءات بنا بر اصل در باب استثناء منصوب ذكر شده است ولى در بعضى از قراءت ديگر به رفع بدل از « قرية » قراءت شده است و ما مىدانيم كه بدل مستثنى از مستثنى منه در جمله منفى صحيح است بنابراين « لو لا » در آيه داراى معناى نفى است . پس نظريهء هروى كه مىگويد : « لو لا » داراى معناى نفى است صحيح مىباشد . فالجواب : جواب از اين احتجاج اين است ، ابدال مستثنى از مستثنى منه لازم