است ، يعنى « لو لا » دلالت مىكند كه متكلم ، فاعل فعل بعد را به جهت عدم انجام آن ، توبيخ و سرزنش مىكند ، چون توبيخ و تنديم هميشه بر امور گذشته است بنابراين فعل بعد از « لو لا » توبيخيهء تنديميه ، فعل ماضى است ، مانند اين آيهء شريفه در توبيخ كسانى كه به شخصى نسبت فحشاء مىدهند ولى چهار شاهد بر آن ندارند : لَوْ لا جاؤُ عَلَيْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَداءَ ( النور / 13 ) . و منه : و از همين قسم كه « لو لا » توبيخيه است اين آيهء شريفه مىباشد هرچند بين « لو لا » و فعل آن به « إذ » و مابعدش فاصله شده است . و آيه در توبيخ كسانى است كه بهتانى را مىشنوند و بدون دليل قبول مىكنند و آن را اشاعه مىدهند : لَوْ لا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُمْ ما يَكُونُ لَنا أَنْ نَتَكَلَّمَ بِهذا ( النور / 16 ) . شاهد : در دارا بودن « لو لا » معناى توبيخ در آيه شريفه است هرچند بين آن و فعلش « قلتم » به واسطه جمله « إذ سمعتموه » فاصله شده است . معناى آيه : « چرا - زمانى كه بهتانى را مىشنويد - نمىگوئيد : نمىباشد صحيح براى ما كه تكلم و سخن به اين بهتان كنيم » . و قد فصلت : گاهى بين « لو لا » توبيخيه و تنديميه و فعل آن ، با سه چيز فاصله ايجاد مىشود : 1 - « إذ » به همراه جمله مضاف اليه آن ، مانند آيهء قبل . 2 - « إذا » به همراه جمله مضاف اليه آن . 3 - جمله شرطيه معترضه بين « لو لا » و فعل آن . مثال دوّم و سوّم ، مانند آيهء شريفهء : فَلَوْ لا إِذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ وَ أَنْتُمْ حِينَئِذٍ تَنْظُرُونَ وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ وَ لكِنْ لا تُبْصِرُونَ فَلَوْ لا إِنْ كُنْتُمْ غَيْرَ مَدِينِينَ تَرْجِعُونَها ( الواقعة / 83 - 87 ) . شاهد : در فاصله شدن « إذا » و جمله بعد از آن و همچنين جمله شرطيه « إن كنتم غير مدينين » بين « لو لا » توبيخيه و فعل آن كه « ترجعونها » است مىباشد . و قابل ذكر است كه « لو لا » دوّم تكرار و تأكيد « لو لا » اوّل است و جمله « و أنتم حينئذ