است ، مانند قول حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در مدح امير المؤمنين عليه السّلام : « لولاك يا علىّ ما عرف المؤمنون من بعدي » « 1 » معناى حديث : « اگر نبودى تو اين على ، افراد مؤمن بعد از من شناخته نمىشدند » . بايد دانست كه دربارهء نوع اعراب اين ضمير ، بين نحويون اختلاف شده است و دراين‌باره دو قول است : 1 - قول سيبويه و جمهور نحويون : ضمير مجرورى است و « لو لا » جاره است كه مختص به دخول در ضمير است ، همان‌طور كه « حتّى » و كاف جاره به عكس « لو لا » اختصاص به اسم ظاهر دارد ، و خصوصيات اين حرف جاره اين است كه متعلق نمىخواهد و محل مجرور آن يعنى ضمير بعد از آن ، مرفوع بنا بر ابتدائيت است و خبر آن كه از افعال عموم « موجود » مىباشد دائما محذوف است . 2 - قول اخفش : او قائل است كه اين ضمير مبتدا است و « لو لا » غير جاره است و علت اينكه به جاى ضمير مرفوع منفصل ، ضمير مجرور متصل استعمال شده اين است كه اين ضمير مجرور متصل ، نائب از ضمير مرفوع منفصل شده است همان‌طور كه بالعكس نيز گاهى استعمال مىشود ، مانند « ما أنا كانت و لا أنت كأنا » كه در اصل « ما أنا كك و لا أنت كى » بوده و به جاى اين دو ضمير متصل ، ضمير منفصل مرفوع استعمال شده است . و قد أسلفنا : مؤلف كتاب در رد اخفش مىگويد : سابقا در بحث « عسى » گذشت كه همانا نيابت ضمير از ضمير مطلقا در ضماير منفصل جايز است ، زيرا همان‌طور كه نيابت اسم ظاهرى از اسم ظاهر ديگر جايز است ضماير منفصل نيز كه شبيه اسم ظاهر است اين نيابت در آنها نيز جايز مىباشد و وجه شباهت اسم ظاهر با ضمير منفصل اين است كه هردو مىتوانند منفصل از عامل استعمال شوند ولى نيابت در ضماير متصله جايز نيست مگر به سه شرط : 1 - منوب عنه ضمير متصل

--> ( 1 ) - كنز العمال : 13 / ح 36477 .