غلامعلى صفايى

109

ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )

« لات » متن « لات » اختلف فيها في أمرين : في حقيقتها و في ذلك ثلاث مذاهب . شرح يكى از كلمات مركبه‌اى كه با لام شروع مىشود « لات » است و علماى نحو دربارهء اين كلمه در دو مسأله با هم اختلاف نظر دارد : الأمر الأوّل : اختلاف در ماهيت و حقيقت اين كلمه كه آيا « لات » يك كلمهء بسيط بوده يا اينكه كلمه‌اى است مركب از تركيب چند كلمه ، و اگر بسيط است اصل آن چيست و اگر مركب است ، از چه كلماتى تركيب شده است ، دراين‌باره ، علماى نحو داراى سه مذهب هستند : الف : گروهى از علما معتقدند كه « لات » يك كلمه و بسيط بوده و فعل ماضى مىباشد . سپس اينان دربارهء اصل آن اختلاف كرده‌اند و منشعب به دو گروه شده‌اند : 1 - اصل آن « لات يليت » و اجوف يايى است و به معناى « نقص : كم كرد » است چنان‌كه در اين آيهء شريفه اين گونه استعمال شده است : لا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمالِكُمْ شَيْئاً ( الحجرات / 14 ) سپس فعل ماضى آن « لات » در معناى نفى استعمال شده است كه هم‌اكنون مورد بحث ما است ، مانند « قلّ » كه اوّلا و بالوضع به معناى « كم است » و ثانيا و بالعرض به معناى « نيست » استعمال مىشود و اين قول را مصعب بن محمد ابو ذر خشنى از علماى نحو اندلس قائل است . 2 - اصل آن « ليس » بوده و ياء متحرك ماقبل مفتوح قلب به الف شده ، سپس