مىشود . شبّه غرّة الصّباح بوجه الخليفة إيهاما أنّه أتمّ منها فى وجه الشبه . روشنايى صبح را به چهرهء خليفه مانند كرده است تا به وهم اندازد چهرهء خليفه از روشنايى صبح در وجه‌شبه كامل‌تر است . و كقول البحترى فى وصف بركة المتوّكل : و مانند سخن بحترى در وصف بركهء متوكل : كأنّها حين لجّت فى تدفّقها * يد الخليفة لمّا سال واديها « 1 » گويى آن بركه آنگاه كه پيوسته مىجوشد دست خليفه است زمانى كه سيلاب در وادى آن دست‌ها به راه افتد . [ هنگامى كه عطا بخشد ] . و هذا التشبيه مظهر من مظاهر الإفتنان و الابداع ، كقوله تعالى حكاية عن الكفار : « إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبا » فى مقام أنّ الرّبا مثل البيع عكسوا ذلك لإيهام أنّ الرّبا عندهم أحل من البيع لأنّ الغرض الرّبح و هو أثبت وجودا فى الرّبا منه فى البيع فيكون احقّ بالحلّ عندهم . و اين تشبيه جلوه‌اى از جلوه‌هاى هنرورى و نوآورى است . خداى متعال سخن كافران را حكايت مىكند كه گفتند : « إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبا » « 2 » به جاى اين‌كه گويند : « أنّ الرّبا مثل البيع » سخن را واژگون كردند تا به خاطر آورند : ربا پيش آنان از دادوستد حلالتر است . چون غرض سود است و وجود سود در ربا ثابت‌تر از معامله است . بنابراين ربا پيش آنان به حلال بودن شايسته‌تر است . المبحث التاسع فى تقسيم التشبيه باعتبار الغرض إلى مقبول و إلى مردود ينقسم التشبيه باعتبار الغرض إلى حسن مقبول و إلى قبيح مردود . 1 - فالحسن المقبول هو ما و فى بالأغراض السّابقة كان يكون المشبّه به أعرف من المشبّه فى وجه الشبه اذا كان الغرض بيان حال المشبه أو بيان المقدار أو أن يكون أتمّ شى فى وجه الشبه . إذا قصد الحاق النّاقص بالكامل ، أو أن يكون فى بيان الامكان مسلّم

--> ( 1 ) - بحترى خواسته است به وهم اندازد كه : دست خليفه ريزش عطايش از بركهء آب قويتر است . ( 2 ) - بقره ، 275