السيد أحمد الهاشمي ( مترجم وشارح : حسن عرفان )
65
جواهر البلاغة ( فارسى )
و نحو : عزماتهم قضب و فيض أكفّهم * سحب و بيض وجوههم أقمار و مانند : ارادههاى آنان شمشيرهاى برنده ، بخشش دستهايشان ابرها ، و سپيدى چهرههايشان ماههاست . [ در اين شعر سه تشبيه وجود دارد و از هرسه ، ادات و وجهشبه حذف شده است ] . المبحث الثامن فى فوائد التشبيه الغرض من التشبيه و الفائدة منه هى الايضاح و البيان ( فى التشبيه غير المقلوب ) و يرجع ذلك الغرض إلى المشبّه و هو إمّا : 1 - بيان حاله و ذلك حينما يكون المشبّه مبهما غير معروف الصفة التى يراد إثباتها له قبل التشبيه ، فيفيد التشبيه الوصف و يوضّحه المشبّه به ، نحو شجر النّارنج كشجر البرتقال . بحث هشتم دربارهء فايدههاى تشبيه است . هدف و فايدهء تشبيه روشن ساختن و بيانكردن در تشبيه غيرمقلوب است و اين غرض به مشبّه باز مىگردد . اغراض تشبيه عبارت است از : 1 - بيان حال مشبّه و اين در زمانى است كه مشبّه مبهم باشد و پيش از تشبيه به صفتى كه خواسته مىشود اثبات آن ، شناخته شده نباشد . [ يعنى پيش از تشبيه به صفتى كه پس از تشبيه بر آن اثبات مىشود معروف و مشهور نباشد . ] آنگاه تشبيه اين صفت را براى مشبّه مىفهماند ، و مشبّهبه آن را توضيح مىدهد . مانند : « شجر النّارنج كشجر البرتقال » درخت نارنج مانند درخت پرتقال است . و مانند سخن شاعر : إذا قامت لحاجتها تثنّت * كأنّ عظامها من خيزران زمانى كه براى حاجتش برمىخيزد آنچنان خم مىشود كه گويى استخوانهايش از درخت بيد است . شبّه عظامها بالخيزران بيانا لما فيها من اللّين . « 1 »
--> ( 1 ) - تشبيه براى اين غرض ( بيان حال مشبّه ) در دانشها و فنون تنها براى بيان و روشنگرى زياد است ، در