المبحث السادس فى ادوات التشبيه « 1 » أدوات التشبيه هى ألفاظ تدلّ على المماثلة كالكاف و كأنّ و مثل و شبه و غيرها ممّا يؤدّى معنى التّشبيه كيحكى و يضاهى و يضارع و يماثل و يساوى و يشابه و كذا أسماء فاعلها . بحث ششم دربارهء ابزار تشبيه است . ابزار تشبيه الفاظى است كه بر همانندى دلالت مىكند ؛ مانند : كاف ، كأنّ ، مثل ، شبه و غير اينها از واژه‌هايى كه معنى تشبيه را مىرساند مثل يحكى ، يضاهى ، يضارع ، يماثل ، يساوى و يشابه و همين‌طور اسمهاى فاعلى كه از اين افعال گرفته مىشود . [ محكى ، مضاهى ، مضارع ، مماثل ، مساوى و مشابه ] . فأدوات التشبيه بعضها اسم و بعضها فعل و بعضها حرف و هى إمّا ملفوظة و إمّا ملحوظة نحو فاروق كالبدر و أخلاقه فى الرّقة النّسيم . و نحو اندفع الجيش اندفاع السّيل ، أى كاندفاعه . پس برخى از ابزار تشبيه اسم و برخى فعل و برخى حرف است . و ابزار تشبيه يا در لفظ آمده يا موردنظر است [ در تقدير گرفته شده ] مانند : « فاروق كالبدر » . فاروق مثل ماه تمام است . [ در اين مثال ادات ذكر شده ] و مانند : « أخلاقه فى الرّقة النّسيم » : اخلاق او در لطافت چون نسيم است . [ در اين مثال ادات تشبيه در تقدير است ] . و مانند : « اندفع الجيش اندفاع السّيل » : سپاه پيشروى كرد چونان پيشروى سيل . در اين مثال كاف مقدّر است . و الأصل فى الكاف و مثل و شبه من الأسماء المضافة لما بعدها أن يليها المشبّه به لفظا أو تقديرا . « 2 »

--> ( 1 ) - تشبيه مفيد تفاوت است اما تشابه با الفاظ « تشابه » ، « تماثل » ، « تشاكل » ، « تساوى » و « تضارع » مفيد تساوى است . و همين‌طور سخن تو كه مىگويى : « كلاهما سواء و مساوى » . در اين افعال الحاق ناقص به زائد وجود دارد . [ يعنى اينها مفيد تشبيه است نه تشابه ] . ( 2 ) - و گاه بر سر غير مشبّه‌به درمىآيد زمانى كه تشبيه مركّب باشد يعنى هيئتى باشد كه از چند چيز برداشت شده است و بعد از كاف برخى از آن چيزهايى كه هيئت از آنها برداشت شده قرار گرفته باشد ؛ مانند : « وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلَ الْحَياةِ الدُّنْيا كَماءٍ أَنْزَلْناهُ مِنَ السَّماءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَباتُ الْأَرْضِ فَأَصْبَحَ هَشِيماً تَذْرُوهُ الرِّياحُ » ( كهف ، 45 ) « ( اى پيامبر ) زندگى دنيا را براى آنان به آبى تشبيه كن كه از آسمان فرو مىفرستيم و به وسيلهء آن ، گياهان زمين -