كالورد . بحث دوّم دربارهء تقسيم دوطرف تشبيه به اعتبار مفرد يا مركب بودن است . دو طرف تشبيه ( مشبّه و مشبّه‌به ) يا مفرد مطلق يعنى مفرد بدون قيد است ، مانند : « ضوءه كالشّمس » پرتو او مثل خورشيد است ، و « خدّه كالورد » گونهء او بسان گل است . در اين دو مثال « ضوء » و « خد » كه دو مشبّه است و « شمس » و « ورد » كه مشبّه‌به است بدون قيد آمده است . و در فارسى مانند اين شعر حافظ : دل چو پرگار به هرسو دورانى مىكرد * وندر آن دايره سرگشته و پابرجا بود او مقيّدان نحو السّاعى به غير طائل كالرّاقم على الماء . « 1 » يا مشبّه و مشبّه‌به دو مفرد مقيدند ؛ مانند : « السّاعى به غير . . . » يعنى كسى كه تلاش بيهوده مىكند چونان كسى است كه بر آب نقش مىزند . در اين مثال « السّاعى » مشبّه و مفرد و مقيّد به قيد « به غير طائل » است . و « راقم » مشبّه‌به مفرد و مقيّد به قيد « على الماء » است . و در فارسى مانند اين شعر انورى : لاله بر شاخ زمرد به مثل * قدحى از شبه و مرجان است أو مختلفان نحو ثغره كاللؤلؤ المنظوم و نحو العين الزرقاء كالسّنان . « 2 » ( و المشبّه هو المقيّد ) يا دو طرف تشبيه مختلف است ؛ مانند : « ثغره كاللؤلؤ المنظوم » دندان پيشين او مانند مرواريد به رشته درآمده است . در اين مثال « ثغر » مشبّه و مفرد بدون قيد است ، و

--> ( 1 ) - و مقيّد ساختن مفرد به سبب اضافه ، صفت ، مفعول ، حال ، ظرف و غير اينهاست . و شرط قيد اين است كه نقشى در وجه‌شبه داشته باشد و به همين دليل اين آيه شريفه : « هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ » ( بقره ، 187 ) زنان براى شما بسان لباسند و شما براى آنان مانند لباسيد ، از شمار تشبيه مفرد به مفرد به حساب آمده است . و « لكم » و « لهنّ » قيد شمرده نشده است . چون نقشى در وجه‌شبه ندارد . و مانند : « التعلّم فى الصغر كالنقش فى الحجر » فراگيرى در كودكى چونان نقش كندن در سنگ است . ( توجه داشته باشيد در اين مثال « تعلّم » مشبّه و مقيّد به قيد « فى الصغر » است ، و « نقش » مشبّه‌به و مقيّد به قيد « فى الحجر » است ، و اين دو قيد نقش در وجه‌شبه دارد . ( 2 ) - سنان : بالكسر فسان و سرنيزه و عصا و تيزى هرچيزى . ( منتخب اللغات ، ص 265 )