كه بر چنين چيزى ، قرينه ، دلالت كند مثل : « وَ أَخافُ أَنْ يَأْكُلَهُ الذِّئْبُ » « 1 » مىترسم گرگ او را بخورد . در اينجا « الذّئب » اشاره به گرگ است ، حقيقتى كه در يك فرد نامعلوم ، تبلور يافته ، و آنچه چنين « الى » بر سر آن ، در آمده از نظر معنى ، مثل نكره است و با آن چونان نكره رفتار مىشود و اين لام ، لام عهد ذهنى نام مىگيرد . در اين مثال « أن ياكله » « أكل » قرينه است كه در اينجا حقيقت و جنس گرگ اراده نشده است . « فيعامل معاملتها » : با آن ، چون نكره رفتار مىشود . 3 - أو للإشارة إلى كلّ الافراد الّتى يتناولها اللفظ بحسب اللغة . ( الف ) بمعونة قرينة حالية نحو : « عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ » * أى كلّ غائب و شاهد . ( ب ) أو بمعونة قرينة لفظية نحو : إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ أى كل إنسان ، بدليل الاستثناء بعده و يسمّى استغراقا حقيقيا . 4 - أو للاشارة إلى كلّ الافراد مقيّدا نحو : جمع الامير التّجار و ألقى عليهم نصائحه أى جمع الامير تجار مملكته لا تجار العالم أجمع و يسمّى استغراقا عرفيا . 3 - يا لام جنس بر سر مسند اليه در مىآيد تا اشاره كند به همه افرادى كه لفظ بر اساس معناى لغوى خويش ، آنها را فرا مىگيرد اكنون ، اين چند گونه است : الف : به دليل قرينهء حاليه ، همه افراد را در بر مىگيرد مثل : « عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ » « 2 »

--> ( 1 ) . يوسف / 13 . ( 2 ) . عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ در اين آيات ، آمده است : تغابن / 18 . جمعه / 8 . حشر / 22 . زمر / 46 . توبه / 94 و 105 . رعد / 9 . مومنون / 92 . سجده / 6 . يادآورى مىكنم كه : « الغيب » و « الشّهادة » در اين آيه ، مسند اليه نيست . هشدارها . هشدار نخست : دانسته شد كه « ال » تعريف ، دو گونه است : 1 - لام عهد خارجى كه خودش بر سه قسم صريحى ، كنائى و حضورى تقسيم مىشود . 2 - لام جنس كه چهار نوع را فرا مىگيرد : 1 - لام حقيقت كه حقيقت تنها را نشان مىدهد 2 - لام حقيقت ، در چهره فرد نامعلوم . 3 - لام استغراق حقيقى . 4 - لام استغراق عرفى . هشدار دوم : لام استغراق مفرد ، فراگيرتر از استغراق تثنيه ، جمع و اسم جمع است . زيرا مفرد ، يك‌يك افراد را شامل مىشود و تثنيه ، هردوتا دوتا را و جمع ، هرگروه گروه را . به دليل اين‌كه : اگر در خانه‌اى يك نفر يا دو نفر باشد ، باز هم مىتوانيم بگوييم : « لا رجال فى الدّار » اما اين ادّعا صددرصد صحيح نيست و تنها در مورد نكرهء منفى صحيح است . نه در جمع معرّف به « أل » چون جمع معرف به « ال » هريك از افراد را فرا مىگيرد ، مثل : « الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ » ( نساء / 34 . ) بلى ، استغراق مفرد ، قوّىتر است . و به استغراق جمع معرّف ، پيشوايان لغت و دانشمندان تفسير ، تصريح كرده‌اند مانند : « أَعْلَمُ غَيْبَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ » ( بقره / 33 ) كه « ال » داخل شده بر « السّموات » همه افراد آن را فرا مىگيرد و مثل « وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ » *