و قد يستغنى عن ذكر المعادل ، نحو : أأنت فعلت هذا بآلهتنا يا إبراهيم . در هنگامى كه با همزه ، در جستجوى تصور باشيم مسئول عنه را پس از همزه مىآوريم . اين مسئول‌عنه ، گاه معادلى دارد كه غالبا پس از « أم » مىآيد و اين « أم » متصله است . ( مثل : أ يوم الخميس قدمت أم يوم الجمعة كه « يوم الجمعة » معادل « يوم الخميس » است و پس از ام متصله آمده ) . و گاهى به ذكر معادل ، نياز نيست ، مثل « أَ أَنْتَ فَعَلْتَ هذا بِآلِهَتِنا يا إِبْراهِيمُ » « 1 » اى ابراهيم ، آيا تو با خدايان ما چنين كردى ؟ در اين آيهء شريفه ، به ذكر معادل ، نيازى نبوده است . ( ب ) و التّصديق هو إدراك وقوع نسبة تامّة بين المسند و المسند اليه أو عدم وقوعها بحيث يكون المخاطب خالى الذّهن ممّا استفهم عنه فى جملته مصدّقا للجواب إثباتها بنعم أو نفيا بلا . ب : تصديق ، ادراك و دريافت واقع شدن نسبت تامّه بين مسند و مسنداليه است يا دريافت واقع نشدن نسبت تامّه بين مسند و مسنداله است . به گونه‌اى كه مخاطب ، ذهنش از مسألهء پرسيده شده تهى باشد . و جواب را اگر مثبت است با « نعم » و اگر منفى است با « لا » تصديق كند « 2 » . و همزة الاستفهام تدلّ على التّصديق إذا أريد بها النّسبة و يكثر التّصديق فى الجمل الفعلية كقولك : أحضر الأمير تستفهم عن ثبوت النّسبة و نفيها و فى هذه الحالة يجاب بلفظة نعم أو لا و يقلّ التصديق فى الجمل الاسميّة نحو : أعلى مسافر ؟ زمانى كه با همزهء استفهام ، از نسبت سؤال شود آن همزه ، دلالت بر تصديق مىكند . تصديق ، در جمله‌هاى فعليّه زياد است ، مانند سخن تو : « أحضر الامير « 3 » » آيا امير حاضر

--> ( 1 ) . انبياء / 62 . ( 2 ) . يعنى إدراك موافقت و هماهنگى نسبت كلامى با واقع يا عدم هماهنگى نسبت كلامى با واقع . و بدان : همانگونه كه إدراك وقوع نسبت يا عدم نسبت ، تصديق ناميده مىشود حكم ، اسناد ، ايقاع ، انتزاع و ايجاب و سلب نيز ناميده مىشود . ( 3 ) . در اينجا تو حضور ، أمير و نسبت بين آن دو را تصور كرده‌اى و وقوع نسبت را مىپرسى كه آيا اين نسبت در خارج ، تحقق پيدا كرده است يا خير . پس اگر در پاسخ گفته شود : « حضر » تصديق ، پديد آمده است . مثال « أعلىّ مسافر » نيز همين‌گونه است . بنابراين ، مسئول‌عنه يعنى چيزى كه از آن پرسش شده ، نسبتى است كه ذهن ، در ثبوت يا نفيش ترديد دارد . همانطور كه قبلا توضيح داده شد . پس از « أم منقطعه » بايد حتما جمله واقع شود پس اگر مفرد درآمد به تقدير جمله مىرود مانند : أحضر الأمير أم