بديع الزمان فروزانفر

390

شرح مثنوى شريف ( فارسى )

جهت استدلال نيز همين است زيرا كبر ابليس ناشى ازين بود كه صورت و اصل و نژاد را مناط فضيلت پنداشت و آدم را سجده نكرد تا ملعون ازل و ابد گشت . اما تعبير : « شير علم » بمناسبت آنست كه شير و لبن در تعبير خواب علم و دانش است و حضرت رسول آن را بعلم و دانش تعبير فرموده است . ( فصوص الحكم ، طيع بيروت ، ص 159 ) و بىگمان « قصر مشيد » نيز كاخ دانش و معرفت و يا قرب حق تعالى است ولى بحر العلوم در شرح خود مىگويد كه مقصود آدم است كه قصر ظهور خداست و اين تاويل با وجود تاثير وسوسه‌ى ابليس در آدم و ذريت او كه قرآن كريم و روايات اسلامى بر آن دلالت دارد غلط و باطل است . از معاصرين ما دكتر عبد الرحمن كفافى شرحى بر مجلد اول مثنوى به زبان عربى تاليف كرده و در شرح اين ابيات « گوساله » را اشاره به آدم گرفته است بدان مناسبت كه ساده دل بود و ابليس وى را فريب داد ( طبع صيدا ، ص 491 ) اين تفسير هم غلط است و با سياق گفته‌ى مولانا مباينت دارد . براى اطلاع از روايات اسلامى درباره‌ى ابليس ، جع : تاريخ طبرى ، چاپ مصر ، ج 1 ، ص 45 - 41 تفسير طبرى ، طبع مصر ، ج 1 ص 173 ، قصص الانبياء ، انتشارات بنگاه ترجمه و نشر كتاب ، ص 7 - 6 ، قصص الانبياء چاپ لاهور ، ص 7 . علمهاى اهل حس شد پوز بند * تا نگيرد شير ز آن علم بلند علم بلند : ترجمه‌ى علم اعلى و يا حكمت متعاليه است كه نزد حكماء اسلام حكمت الهى و علم الهى نام دارد ، در تعبير مولانا ، علوم الهامى و كشف ، مراد است .