جلد دوم [ مقدمه شارح ] بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ بعد الحمد و الصّلاة : اكنون به يارى خداى بزرگ و بمدد همّت و تأييد جانهاى پاكان و بعنايت روح بلند و توان آفرين مولانا قدّسنا اللَّه بسرّه العزيز مجلّد دوم از شرح مثنوى شريف را در معرض نظر خوانندگان گرامى مىگذاريم . درين مجلّد هزار و بيست و سه بيت را شرح و سه قصّه را نقد و تحليل كرده‌ايم ، لغات و تعبيرات و اصطلاحاتى كه تفسير شده سيصد و سى و دو و مطالب كلّى بالغ بر صد و هفتاد و يك مطلب است ، در ضمن شرح لغات ، عدّه‌اى از اصطلاحات صوفيان و حكما و متكلّمين و گاهى نيز اطبا و علماء رياضى را روشن ساخته‌ايم ، مطالب كلّى بيشتر از اصول تصوّف و علم كلام است ولى مسائل فقهى و فلسفى را نيز در ميان آنها مىتوان ديد ، در هر يك ازين مباحث ، عقايد و آراء مختلف علماء فن را با ذكر اسناد و مراجع بشرح باز گفته‌ايم ، در تفسير آيات قرآن كريم كه بعبارت يا اشارت در مثنوى شريف وارد شده است همين روش را معمول داشته و از كتب معتبر تفسير اقوال مختلف را نقل كرده‌ايم . درعين حال بدون هيچ گونه ريا و خود نمايى در ضمن شكسته نفسى كه نزد بعضى متداول است ، بقصور و تقصير خود با كمال صميميّت اعتراف دارم ، بارها اتّفاق افتاد كه در شرح ابيات ، عظمت بىكران فكر و قدرت بحث حضرت مولانا و وسعت اطّلاع وى مرا بوادى حيرت و سراسيمگى مىافكند تا بدان حد كه مىخواستم طومار بحث را در هم پيچم و خويش را از قلق و اضطراب خاطرى كه بر دوش ضميرم بارى بسنگينى كوه فرو افكنده بود رهايى دهم ولى باز بنيروى