بديع الزمان فروزانفر

454

شرح مثنوى شريف ( فارسى )

كاهل : مطابق نسخه‌ى قونيه ، بفتح سوم بخوانيد ، تلفظ مشهور آن كاهل است بكسر سوم و ظاهرا مولانا تلفظ عاميانه‌ى آن را استعمال كرده و يا بر قياس بعضى كلمات عربى كه در پارسى بفتح حرف ما قبل آخر تلفظ مىشود مانند : كافر و مجاور ، اين كلمه را بفتح آورده است . مفسرين در توجيه « الاسماء » خلاف كرده‌اند بوجوه ذيل : معانى اسما و مسميات آنها ، نام صناعات و عمارت زمينها و خورشها و دواها و استخراج معادن و كاشتن درختها و منافع آنها و آن چه متعلق بدين و دنياست ، نام هر چيز به همه لغات كه بود و خواهد بود ، نامهاى فرزندانش ، اسم هر جنسى از قبيل : جن و انس و مرغان و گاو و گوسفند . بعقيده‌ى صوفيه اسم ، چيزى است كه بر مسمى دلالت مىكند و اين اسما كه خدا به آدم آموخت اعيان كائنات است از آن جهت كه دليل بر وجود خداست و هر يك اسمى است از اسماء الهى . مولانا اين آيه را بدين صورت توجيه مىكند كه اسم حقيقى هر چيز آنست كه مناسب فعليت اخير و شخصيت واقعى او باشد و خدا اين دانش را به آدم آموخت تا سرانجام و پايان كار هر چيز و هر كس را بشناسد و بداند و مطابق آن ، شخصيت وى را تميز دهد و نامى يا صفتى براى او تعيين كند كه چون بر وفق آخرين فعليت و صورت نفسانيش تعيين شده بود هرگز تغيير و تبديل نمىيافت ، اين مساله مبتنى بر آنست كه صوفيه مىگويند اشيا از آغاز تكون و آفرينش در معرض تغير و تبدل واقع‌اند و انسان بحسب قلب و قالب پيوسته تحول مىپذيرد و اطوار و شئون مختلف بر قلب او عارض مىگردد و اين تحول تا وقت مرگ مستمر است و صورت هر چيز و از جمله انسان ، فعليت اخيرى است كه قلب و يا نفس وى بدان متحقق مىشود و حشر او نيز بر همان صورت خواهد بود و بدين جهت مىگويند كه كار بعاقبت و خاتمت باز بسته است . براى اطلاع از عقيده‌ى مفسرين ، جع : تفسير ابو الفتوح ، طبع طهران ،