بديع الزمان فروزانفر
135
شرح مثنوى شريف ( فارسى )
گر چه هر دو بر سر يك بازىاند * هر دو با هم مروزى و رازىاند مروزى و رازى : دو چيز دور از هم و مخالف ، ظاهرا بمناسبت آن كه مرو در مشرق ايران و رى در مغرب واقع است و يا به لحاظ تعصب اهل مرو در تسنن و تعصب اهل رى در تشيع ، اين تعبير به صورت : مرغزى و رازى نيز مستعمل است ، نظير : مرغزى و بخارى ، مغربى و طوسى . ( جع : فرهنگ نوادر لغات و تعبيرات ، ضميمهى جلد هفتم ديوان كبير در ذيل : مرغزى و رازى ، مغربى و طوسى . امثال و حكم دهخدا در ذيل : رازى را چكار با مروزى يا مرغزى . ) هر يكى سوى مقام خود رود * هر يكى بر وفق نام خود رود مقصود اينست كه مومن و منافق اگر چه به ظاهر در اداء وظايف دينى اشتراك دارند سرانجام آن دو يكسان نيست زيرا كه منافق به آخرين درجهى جهنم مىرود إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ ( النساء ، آيهى 145 ) و منزلگاه مومن بهشت است و يا آن كه منافق بر وفق نام خود پيوسته بسبب تكرار اعمال منافقانه در دو رويى و نفاق پيش مىرود و عقده بر عقده و حجاب بر حجاب مىافزايد و تيره دل تر مىشود بر خلاف مومن كه بواسطهى اخلاص نيت و دوام عمل دور از ريا روز بروز در ايمان قوى تر و ثابت قدم تر مىگردد و روشنى بر روشنى مىافزايد . مومنش خوانند جانش خوش شود * ور منافق تيز و پر آتش شود منافق كسى است كه بر خلاف حقيقت مىخواهد كه در زمرهى نيك مردان و پاك دينان محسوب شود پس ازين نام شرم دارد و اگر او را مومن بخوانند خوش دل و خرم مىگردد زيرا در اين صورت به مقصود خود نائل مىشود .