عن بعض اهل العلم و المعرفة « لا تنظر إلى الحركات انظر إلى المحرّك . لا تنظر إلى الأسباب ، انظر إلى المسبّب . إنّ الحيوانات تسير إلى اللّه في سلسلة الطول و الجمادات تسير إلى اللّه في سلسلة العرض و ترى الجبال تحسبها جامدة . » چه كلام لطيفى است خوشا آن‌كه ببيند و بشنود و در او اثر كند . مىفرمايد : « نظر به حركات مكن محرّك را بنگر » . آن عارف مىگويد : « سالها زحمت كشيدم در علوم به‌قدر معرفت اين عجوزه چرخ‌ريس چيزى نفهميدم ؛ از او سؤال نمودند : خدا را به چه شناختى ؟ دست از چرخه خود برداشت و گفت : به اين شناختم خالق خود را ! » مؤلف گويد : فرمودند « حبّ الدّنيا رأس كلّ خطيئة » « 1 » محبّت دنيا سر همهء گناهان است ، اگر سكر شراب محبت دنيا در سر نباشد ، كه فرمودند : « حبّ الشىء يعمى و يصمّ » محبت به هر چيز كور مىكند چشم را از ديدن حقايق و گوش را كر مىكند از شنيدن كلام حق ، و اگر حب مال و جاه ، احداث عجب در دل نكند و به ديده سر كه همه را ميسر است به متحرّكات بنگرد ، يعنى هر چيزى را در حركت ديد اول مرتبه متوجّه محرّك شود ، يعنى ذات اقدسى كه اشياء و موجودات را به حركت آورده بعدا متوجّهء خود متحرّك شود . اول وجود و هستى به نظرش مىآيد ، سپس موجود . چون « اظهر الاشياء الوجود » ظاهرترين اشياء هستى است و اشياء نمود هستى است ؛ از اين سبب فرمود حسين بن على عليه السّلام كه « ما رأيت شيئا إلّا و رأيت اللّه قبله و معه و بعده » نعم ما قال : « 2 » ظهور تو به من است و وجود من از تو * و لست تظهر لولاي لم أكن لولاك مير فندرسكى - طاب ثراه - چنين فرموده : جان عالم خوانمش گر ربط جان دانى به تن * در دل هر ذره هم پنهان و هم پيداستى راه خداشناسى معصوم عليه السّلام فرموده هر كس را به مناسب خود تزريق خداپرستى مىنمايند گاهى از راه استدلال از مصنوع بر صانع و از اثر پى به مؤثر بردن ، چنان كه از على عليه السّلام سؤال كردند از صانع عالم فرمود : « البعرة تدلّ على البعير و الروثة تدلّ على الحمير و آثار القدم تدلّ على

--> ( 1 ) . الكافى 2 / 130 . ( 2 ) . مفتاح الفلاح 367 با اندكى تغيير .