شيئا إذا أتوا بهذه الخصال أسلم من النّوم لأنّ الخلق تركوا مراعاة دينهم و مراقبة أحوالهم و أخذوا شمال الطّريق و العبد إن اجتهد أن لا يتكلّم كيف يمكنه أن لا يسمع الّا ماله مانع و أنّ النّوم من إحدى تلك الآلات قال اللّه عزّ و جلّ : « إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا » « 1 » و إن كان في كثرته آفات و إن كان على سبيل ما ذكرناه و كثرة النّوم تتوّلّد من كثرة الشّرب و كثرة الشّرب تتولّد من كثرة الشّبع و هما يثقلّان النّفس عن الطّاعة و يقسيان القلب عن التّفكّر و الخشوع و اجعل كلّ نومك آخر عهدك من الدّنيا و اذكر اللّه بقلبك و لسانك و حفّ طاعتك على شرّك مستعينا به في القيام إلى الصّلوة إذا انتبهت فإنّ الشّيطان يقول لك : نم فإنّ لك بعد ليلا طويلا ، يريد تفويت وقت مناجاتك و عرض حالك على ربّك و لا تغفل عن الاستغفار بالأسحار فإنّ للقانتين فيه أشواقا . « 2 » ترجمه : فرمود امام صادق عليه السّلام : بخواب مانند خوابيدن اهل عبادت و نخواب مانند خوابيدن غافلين . زيرا كه اهل عبادت كه داراى كياستند مىخوابند از براى طلب راحت امّا اهل غفلت مىخوابند از براى اسراف در راحتى و خوشى . فرمود پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله مىخوابد دو چشم من ولى به خواب نمىرود قلب من . قصد كن به خوابيدن خود آسان كردن و سبك كردن بر ملائكه را و عزل كردن نفس را از شهوات او . و امتحان كن نفست را و بشناسان به او اينكه تو صاحب عجز و ضعفى و قدرتى ندارى بر چيزى از حركات و سكون خود ، مگر به حكم حق تعالى و تقدير او . بدرستى كه خواب برادر مرگ است . پس خواب خود را راهنما قرار داده بر موت آنچنان كه نمىيابى راهى به‌سوى متنبه شدن در آن و رجوع كردن به‌سوى اصلاح آنچه را كه از تو فوت شده . و كسىكه خواب رود در وقت اداى فريضه و يا سنت و نافله و چيزى از اينها فوت شود از او به سبب نوم ، اين خواب اهل غفلت و رويه زيانكاران است و صاحب اين خواب مغبون است . و كسىكه بخوابد بعد از فراغ از اداى واجبات و مندوبات از حقوق حق تعالى ، اين خواب پسنديده است . و بدرستىكه من نمىدانم از براى اهل زمان خود ، چيزى سالم‌تر از خواب به علت آنكه خلق ترك كرده‌اند مراعات دين خود را و پاس اعمال خود را نمىدارند و گرفته‌اند راه چپ را . بنده اگر سعى كند كه سخن نگويد ، چگونه ممكن است كه نشنود ؟ مگر مانعى از براى او باشد ، مثل كرى و نيز خواب يكى از اين موانع است . و حق تعالى

--> ( 1 ) . سورهء اسراء ( 17 ) ، آيه 36 . ( 2 ) . « مصباح الشريعه » باب 44 ، « مستدرك الوسائل » 5 / 123 .