عملا كه همان بهشت مخصوص شخص حكيم است كه عرض او است « كَعَرْضِ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ » « 1 » از آسمان عقايد عقلى گرفته تا زمين حركات روييده شدهء از ارادات حاصله از دل ، « و فيها ما لا عين رأت و لا أذن سمعت و لا خطر على قلب بشر » . « 2 » چه فايده كه در اين عصر حاضر به حدّى امراض قلبيّه بر ما احاطه نموده و نفاق دلها را گرفته كه نه طبيبى كه مزاج را به اعتدال آرد و نه حبيبى كه به ملاقات او دلخوشى حاصل گردد و اميد اجابت دعاوى فرج نمانده ، چنان كه عريان « 3 » گفته : اگر دردم يكى بودى چه بودى * اگر غم اندكى بودى چه بودى به بالينم طبيبى يا حبيبى * از اين دو گر يكى بودى چه بودى « 4 » نه پيغمبرى و نه امامى و هاديى . اقراماس « 5 » نيز دنبالهء سخن قريطون را گرفت و گفت : براى توضيح مراد قريطون چون در اين جهان خود يك غم ماند ، سودمندترين چيزى كه به آن غم خورند ، همّت كسى است كه غم چيز باقى مىخورد و آن غم معاش پس از مرگ است چنان‌كه خدا فرموده : « و اتّقوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوى » « 6 » و زاد و معاش اخروى در اينجا كشت و كار مىشود و هيچ زراعتى به حكمت نرسد كه در تحصيل آن و آموزيدن تا دم مرگ بايد كوشيد ، « وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً » « 7 » و مراد از حكمت تحصيل عقايد حقّه و اخلاق كريمه و اعمال صالحه و ترك ذمائم است ، پس اگر نقصى در اين باشد ، بايد براى آن غم خورد به واسطهء آن كمالى

--> ( 1 ) - الحديد / 21 : ( بهشتى كه ) پهنايش مانند پهناى آسمان و زمين است . ( 2 ) - بحار الانوار ، ج 81 / 125 ، حديث 21 : پيامبر صلّى اللّه عليه و إله فرمود : در بهشت چيزهايى است كه هيچ چشمى ( در دنيا ) نديده و گوشى نشنيده و بر قلب بشرى خطور نكرده است . ( 3 ) - منظور مؤلّف ، بابا طاهر عريان ، عارف مشهور است . ( 4 ) - ديوان بابا طاهر ، با تصحيح آقاى قمشه‌اى الهى ، ص 79 . ( 5 ) - در نسخهء آقاى مينوى اين كلمه قرتياس و در پاورقى فراماس آمده است . ( 6 ) - بقره / 197 ، آيهء مباركه چنين است : وَ تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوى ، يعنى : زاد و توشه برگيريد كه بهترين زاد و توشه تقوا ( و ترس از خدا ) است . ( 7 ) - بقره / 269 : [ دانش را به هركس بخواهد ( و شايسته بيند ) مىدهد ] و به هركس دانش داده شد ، خير فراوانى داده شده است .