و جميع علوم كلّيّه و كمالات و خيرات را بالفعل جامع است ، تمام و فوق التّمام ، و حالت منتظره ندارد ، و مصون است از تنزّل و ترقّى و محو و اثبات ؛ و به اين جهت ، آن را لوح محفوظ نامند ؛ و لهذا اشرف مخلوقات و اقرب موجودات است به حقّ تعالى ، و احبّ اشياء است به سوى او ؛ كما قال اللّه تعالى : « ما خلقت خلقا [ هو ] احبّ الىّ منك » « 10 » . و اين عقل كلّى ، از خصائص حضرت خاتم الانبياء و اوصياء طاهرين آن حضرت است ؛ چنان‌كه مىفرمايد : « اوّل ما خلق اللّه عقلي » « 11 » . و عقول انبياء عليهم السّلام اشعّهء اين عقل كلّى الهى است ، و كتب سماويّهء ايشان از آن ناشى است ؛ زيرا كه بحر علوم الهيّه و حقيقت نبوّت كلّيّه است كه انبعاث « 12 » جميع نبوّات از اوست ؛ لهذا آن را ام‌ّالكتاب نامند ، و آن را هفتاد و پنج خصال است كه جنود « 13 » اوست ؛ و حضرت امام ص در حديث طويلى ، بيان خصال مذكوره را فرموده كه اين شرح ، گنجايى آن را ندارد . بعد مىفرمايد : جمع نمىشود اين خصال و جنود مگر در نبىّ يا وصىّ يا مؤمنى كه امتحان كرده باشد حقّ تعالى قلب او را به ايمان ، امّا ساير مواليان ، پس هيچ يك خالى نمىباشند از بعض اين جنود و خصال . و گاهى اطلاق مىشود لفظ عقل ، و منظور از آن ، قوّه‌اى است كه به آن ادراك حقايق اشياء مىشود ؛ چنان كه در حديث ، از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام وارد است كه : « فرود آمد « جبرئيل » ع بر « آدم » و گفت : مأمورم به آنكه مخيّر گردانم تو را به يكى از سه ؛ پس حضرت « آدم » ع فرمود : كدام است آن سه ؟ گفت : عقل و حياء و دين ! پس « آدم »

--> ( 10 ) - به مجلّد اوّل ، مقدّمهء شارح ، صفحهء 7 سطر 7 رجوع شود : « الكافى » 1 : كتاب العقل و الجهل : حديث 1 ( 11 ) - به منهج اوّل ، صفحهء 349 سطر 9 و صفحهء 418 سطر 4 رجوع شود . ( 12 ) - انگيختن ( 13 ) - لشكريان