دوست مىدارم ايشان را ، آگاه باش كه من تو را امر مىكنم ، و نهى مىكنم تو را ، و عقاب « 3 » مىكنم و ثواب مىدهم تو را » « 4 » . و نيز از حضرت ابى عبد اللّه ص وارد است : « انّ اللّه عزّ و جلّ خلق العقل ، و هو اوّل خلق من الرّوحانيّين ، عن يمين العرش من نوره . فقال له : ادبر ! فادبر ، ثمّ قال له : اقبل ! فاقبل . فقال اللّه تبارك و تعالى : خلقتك خلقا عظيما ، و كرّمتك على جميع خلقي » « 5 » . و نيز وارد است كه : « اوّل ما خلق اللّه العقل » « 6 » . و نيز مأثور است : « اوّل ما خلق اللّه القلم » « 7 » . و ايضا منقول است : « اوّل ما خلق اللّه ملك كرّوبىّ » « 8 » ؛ و مقصود از عقل و قلم و ملك كرّوبىّ ، همان نور الهى است كه مبدإ آفرينش است ، و به اعتبار آنكه محلّ دانش الهى و علوم كلّيّهء قضائيّه است ، آن را عقل كلّى نامند ، و به سبب آنكه به واسطهء آن ، صور موجودات تفصيليّه ، در عالم ملك و ملكوت مرتسم مىگردد ، آن را قلم اعلى نامند ، و به جهت آنكه حيات موجودات ملكيّه و ملكوتيّه به آن است ، آن را روح اعظم نامند ؛ چنان‌كه حضرت رسول ص فرمود : « اوّل ما خلق اللّه روحي » « 9 » ،

--> ( 3 ) - عذاب ( 4 ) - ترجمهء تمام اين حديث ، در منهج اوّل ، صفحات 137 تا 143 با تفسير مشكلات آن آمده است . ( 5 ) - خداى تعالى عقل را آفريد - و او نخستين آفرينشى از روحانيان بود - از سمت راست عرش و از نور آن . پس به او فرمود : روى بگردان ! و او روى برگردانيد ، آن‌گاه به او فرمود : رو كن ! و او رو به سوى حقّ كرد . پس خداى تعالى به او فرمود : تو را آفرينشى بس بزرگ آفريدم ، و از همهء آفريده‌هاى خود ، تو را گرامىتر داشتم : « الكافى » 1 : كتاب العقل و الجهل : حديث 14 ( 6 ) - به منهج حاضر ، صفحهء 37 سطر 10 رجوع شود . ( 7 ) - اوّل چيزى كه خداى تعالى بيافريد قلم بود : « تفسير القمّىّ » 2 : 198 ، « جامع الاسرار » : 144 ( 276 ) و 380 ( 757 ) و 549 ( 1131 ) ، « بحار الانوار » 57 : 313 ( 8 ) - نخستين آفرينش خدا ، فرشتهء كرّوبى بود : كرّوبى ، فرشتهء مقرّب را گويند ، و ايشان را سادات ملائكه دانند كه پيوسته در حضور حقّند . ( 9 ) - نخستين چيزى كه حقّ تعالى بيافريد روح من بود : « ينابيع المودّة » 1 : 45