« ذو وجهين » « 15 » است ؛ يكى از دو وجه - كه حسن ظنّ است - مذكور گرديد ؛ وجه ثانى آنكه : مىفرمايد : « اگر سوءظنّ داشته باشد بندهء من به من ، هرآينه من هم برحسب ظنّ او با او رفتار مىكنم ؛ پس اگر خير است ظنّ او ، عمل من با او به خير است ، و اگر شرّ است ظنّ او ، عمل من نيز با او به شرّ است » . پس گويا حسن ظنّ و سوءظنّ به حقّ تعالى ، بذرى است در مزرعهء نفس انسان كه روئيده مىشود از آنها - به حسب تقاضاى آن بذرها - شجرهء طيّبه و شجرهء خبيثه كه ثمرهء شجرهء اولى ، كرامت و رحمت و عنايت است ، و ثمرهء شجرهء ثانيه ، ذلّت و حرمان و نقمت است . پس حضرت امام ص ثمرات سوءظنّ را بيان مىفرمايد كه : هركس ميل كند و انحراف ورزد از وفاء به موجبات حسن ظنّ به پروردگار ، عظيم گردانيده است حجّت را بر نفس خويش ، و از كسانى است كه نفس و « شيطان » خدعه كرده‌اند با او به سبب متابعت كردن هواى خود ؛ يعنى اگر از موجبات حسن ظنّ به پروردگار - كه كمال ايمان به حقّ تعالى و معرفت نعماء سابقه و عنايت بىعلّت اوست - ذاهل « 16 » گردد و وفا ننمايد به تحصيل آنها ، حجّت حقّ تعالى [ را ] بر خود عظيم كرده ؛ و ثمرهء اتمام حجّت خداوند بر او ، عذاب و عقاب حقّ تعالى است . پس انحراف از موجبات حسن ظنّ ، مورث سوءظنّ و اتمام حجّت حقّ تعالى است بر عبد ؛ و اين دو ، موجب عذاب و عقاب و بعد از رحمت پروردگار . و سبب اين انحراف ، خدعه و تلبيس نفس و « شيطان » است با انسان كه نفس ، اعدى عدوّ انسان است ؛ چنان‌كه فرمود : « اعدى عدوّك نفسك الّتى بين

--> - « الكافى » 2 : الايمان و الكفر : باب حسن الظّنّ باللّه عزّ و جلّ : حديث 3 ( 15 ) - داراى دو جنبه ( 16 ) - غافل