برزخ و قيامت است كه فرمود : ثُمَّ أَماتَهُ فَأَقْبَرَهُ * ثُمَّ إِذا شاءَ أَنْشَرَهُ « 24 » . و بيان اين ، آن است كه سلب مىشود از او سمع و بصر و علم و قدرت و حسّ و روح و حركت او ، و برمىگردد بر حالت اوّل خود كه جماد بود ، و گذاشته مىشود در خاك و مىگردد جيفهء منتنهء قذره ؛ پس كهنه و مندرس مىشود اعضاء و از هم مىپاشد اجزاء ، و مىپوسد استخوانهاى او كه خاكستر مىشوند ، و مىخورند كرمها گوشتهاى او را ، و متعفّن مىشود ، به طورى كه متنفّر مىشوند از او حيوانات و ساير ابناء جنس او ، تا آنكه رجوع مىكند به بهترين احوال اواخر او كه حالت ترابى است ، و مفقود مىشود بعد از آنكه موجود بود ، و وارد مىشود بر او احوال برزخيّه و اهوال قيامت ، و مشاهده مىنمايد قبور مظلمه و ملايك « غلاظ و شداد » « 25 » را ، و سؤال كرده مىشود از آنچه انبياء به سوى او آورده‌اند از اصول و فروع دين ، و مشاهده مىكند جحيم و زفرات « 26 » و نعيم و درجات او را در حالت حشر ، و مىبيند « صحايف منشورهء » « 27 » خود را ، و گفته مىشود از براى او كه : اقْرَأْ كِتابَكَ « 28 » ! مىگويد : « چه چيز است » ؟ مىگويند : « افعال و اعمال توست كه نوشته‌اند آنها را دو ملك موكّل بر تو در دنيا از « نقير و قطمير » « 29 » و قليل و كثير كه فراموش كردى تو ، و احصا « 30 » فرموده خداوند آنها

--> ( 24 ) - به باب صفحهء 579 رجوع شود . ( 25 ) - جمع غليظ و شديد ؛ يعنى خشن و سختگير ( 26 ) - غرّشها ( 27 ) - كتاب‌هاى گشوده و گسترده شده ؛ نامه‌هاى عمل اهل حشر كه گشوده گشته ، به دست راست يا چپ ايشان داده مىشود . ( 28 ) - نامه‌ات را بخوان ! ( عمل خود را مطالعه كن ! ) : سورهء 17 آيهء 14 ( 29 ) - نقير ، فرورفتگى ميان هستهء خرما را گويند و قطمير ، به پوستهء روى هستهء خرما اطلاق مىشود ؛ نقير و قطمير ، كنايه از اندك و بسيار است . ( 30 ) - شمردن ، حساب كردن