است آن سه چيز ؟ گفت « جبرئيل » : عقل است و حياء و دين ! پس گفت « آدم » ع كه : اختيار كردم عقل را ! و گفت « جبرئيل » : اى حياء و دين ! برگرديد و بگذاريد عقل را ! گفتند حياء و دين كه : ما مأموريم كه با عقل باشيم هرجا كه او باشد ! « جبرئيل » ع گفت : چنان‌كه مأموريد باشيد ! و خود عروج كرد به آسمان » . پس مشخّص گرديد كه حياء ، از لوازم عقل است و جنود آن ، و از خصايص و اجزاء ايمان است ؛ چنان‌كه از حضرت ابى عبد اللّه ص وارد است كه : « حياء و عفاف و عىّ - كه كلّ « 9 » بودن لسان است نه قلب - از ايمان است » . و نيز از آن حضرت است : « كسى كه تنگ‌روست ، رقيق القلب است » « 10 » . و نيز فرمود : « حياء و ايمان ، مقرونند با هم در يك سر ؛ هرگاه يكى از اين دو بروند ، متابعت مىكند او را صاحبش » . و نيز فرمود : « لا ايمان لمن لا حياء له » « 11 » . و نيز فرمود از قول حضرت رسول ص خدا كه : « حياء ، دو حياء است ؛ حياء عقل و حياء حمق ؛ حياء عقل ، علم است و حياء حمق ، جهل است » . و نيز فرمود آن حضرت : « چهار چيز است ، كسى كه ثابت باشد در آنها - و حال‌آنكه بوده باشد از فرق تا قدمش گناه - البتّه مبدّل مىسازد حقّ تعالى آن گناهان را به حسنات ؛ اوّل : صدق ، ثانى : حياء ، ثالث : حسن خلق ، رابع : شكر » . پس ، از احاديث مذكوره ، فضيلت حياء ظاهر آمد . و سبب و مبدإ حيا ، علم

--> ( 9 ) - كند ( 10 ) - يعنى انسان كم‌رو ، نازك‌دل است . ( 11 ) - كسى كه بىحياء است ، ايمان ندارد : « الكافى » 2 : كتاب الايمان و الكفر : باب الحياء : حديث 5 ، 5 : كتاب المعيشة : باب النّوادر : حديث 52 ، 6 : كتاب الزّىّ و التّجمّل و المروءة : باب لبس الخلقان : حديث 3 ، « مجموعهء ورّام » 2 : 352 ، « وسائل الشّيعة » 5 : حديث 5882 ، 12 : حديث 15971 ، « بحار الانوار » 47 : 45 ، 71 : 331