مصيبتى كه خالى باشد اوائل آن از اخبات و انابه و تضرّع به سوى حقّ - جلّ و علا - ، به يقين صاحب آن غير صابر و جزوع « 75 » است ؛ زيرا كه از اسباب صبر خالى است . و صبر ، از براى طايفهء صابرين كه اهل معرفتند ، اوّلش تلخ است به سبب حرقت و سوزش بلا ، و آخرش شيرين است به سبب برخورد به ثمرات و فوائد شريفهء جليلهء عاجله و آجلهء آن ، چنان‌كه سابقا مذكور گرديد . و از براى طايفهء منافقين كه اهل جهل و قصورند ، اوّل و آخرش - هر دو - تلخ است ؛ زيرا كه از سبب اصلى صبر كه معرفت است خالىاند ؛ پس ، از ثمرات عاجله و آجلهء آن نيز محرومند ، بلكه از براى ايشان است ثمرات جزع كه ضدّ ثمرات صبر است . پس كسى كه داخل شود صبر را از اواخر آن كه حلو است ، بتحقيق داخل شده است صبر را ؛ يعنى اگر تلخى اوّل صبر را بر خود گوارا و شيرين كند و قلق و اضطراب ننمايد ، او را صابر توان گفت . و اگر داخل شود صبر را از اوايل آن ، بتحقيق كه خارج شده است از صبر ؛ يعنى اگر تلخى اوّل صبر را گوارا و شيرين نكند بر خود بلكه به جزع و اضطراب افتد ، خارج شده است از صبر ؛ يعنى حالت معرفت ، تلخى اوّل صبر را بر اهل معرفت شيرين مىكند و حالت جهل و قصور ، اقتضاى حلاوت تلخى اوّل صبر را ندارد ؛ و ميان اين دو مذاق و مشرب ، « بونى است بعيد » « 76 » . بعد مىفرمايد : كسى كه شناخت قدر صبر را به حصول معرفت سابقه بر صبر و شناسائى به ثمرات لاحقه از صبر ، صبر نمىكند از مصائب و طاعاتى كه صبر در آنها لازم است ؛ يعنى ولوع و اصرار دارد بر امورى كه صبر در آنها

--> ( 75 ) - بىصبر و تاب در مقابل ناملايمات ( 76 ) - بون به معنى مسافت و دورى است ؛ بون بعيد يعنى فاصلهء بسيار .