او ، اطاعت حقّ و معصيت او ، معصيت حقّ و صورت او ، وجه حقّ و رؤيت او ، رؤيت حقّ و محبّت او ، محبّت حقّ و عداوت او ، عداوت حقّ است ؛ چنان‌كه وارد است كه : « ما زال العبد يتقرّب الىّ بالنّوافل حتّى احبّه ؛ فاذا احببته كنت سمعه الّذي يسمع به ، و بصره الّذي يبصر به ، و يده الّتي يبطش بها ، و رجله الّتي يمشي بها » « 32 » ، و به معرفت نفس خود كه معرفت ربّ است و اصل گشته ، كه : « من عرف نفسه فقد عرف ربّه » « 33 » ؛ و به اين جهت ، ممدوح حقّ ، جلّ و علا ، شده است ؛ زيرا كه معبود حقيقى ، به جهت اظهار صفات كماليّهء جماليّه و جلاليّهء خود ، آئينهء سراپانمائى مىخواست تا آنكه در آن ، خود را به خلايق بشناساند ، و مقصودش از خلقت عالم و آدم ، اظهار كنز مخفى و شناسائى جواهر صفات مخزونهء اين كنز ذاتى بود ؛ چنان‌كه فرمود : « كنت كنزا مخفيّا فاحببت ان اعرف فخلقت الخلق لكى اعرف » « 34 » . پس عبد خالص و انسان كامل الهى ، مرآت ذات و صفات حضرت احديّت ، و مقصود از خلقت ، و ممدوح و مقصود حضرت ربوبيّت ، و خليفهء الهيّه در عوالم غيب و صورت مىباشد كه در شأن او وارد است : « لولاك لما خلقت الافلاك ، و لو لا علىّ لما خلقتك » « 35 » ؛

--> ( 32 ) - به منهج اوّل ، صفحهء 53 سطر 10 و صفحهء 384 سطر 15 رجوع شود : « جامع الاخبار : 78 ، « غوالى اللآلئ » 4 : 103 ، « الجواهر السّنيّة » ( قريب المضمون ) : 123 ، « مسند حنبل » 7 : حديث 25661 ( جملهء اوّل ) ، « الصّحيح للبخارىّ » 8 : 131 ، « مفردات الفاظ القرآن » : 415 ، « كنز العمّال » 1 : حديث 1158 ( 33 ) - به منهج حاضر ، صفحهء 203 سطر 7 رجوع شود . ( 34 ) - به مجلّد اوّل ، مقدّمهء شارح ، صفحهء 6 سطر 3 و منهج اوّل ، صفحهء 38 سطر 1 رجوع شود : « مشارق الانوار » : 41 ، « المجلى » : 541 ، « بحار الانوار » 87 : 199 و 344 ، « احاديث مثنوى » : 29 ( 35 ) - اگر تو ( اى پيامبر گرامى ) نبودى ، من افلاك را نمىآفريدم ، و اگر على ( ع ) نبود ، تو را نمىآفريدم : « مستدرك سفينة البحار » 8 : 239 توضيح : مباد آنكه از اين حديث چنين استنباط شود كه مگر مقصود آن است كه حضرت على عليه السّلام از حضرت ختمىمرتبت ، برتر و بالاتر است ، بلكه مقصود ، برترى مقام ولايت و مقصد بودن آن است نسبت به مقام -