و ثالث : هيبت است از اطّلاع حقّ تعالى بر باطن و قلب انسان ؛ و هيبت عبد از حقّ تعالى ، موقوف بر معرفت جلال و عظمت و كبرياء اوست ، و آنكه با اين جلال و كبرياء ، همواره ناظر است بر باطن انسان ؛ چنان‌كه در احاديث قدسيّه وارد است كه : « يا بني آدم ! لا ننظر الى صوركم و اعمالكم ، بل ننظر الى قلوبكم و نيّاتكم » « 74 » . و پس از اين معرفت ، و علم بر اطّلاع سلطان جليل عظيم حقيقى بر باطن انسان ، البتّه هيبت و سطوت او در دل اثر كند ، و نگذارد عبد را كه مشغول گردد به ما سواى او ؛ چنان‌كه اگر سلطانى از سلاطين دنيا ، ناظر شود بر يكى از بندگان خود ، در حال نظر كردن سلطان ، آن بنده ، تمام ظاهر و باطن خود را جمع نموده ، متوجّه سلطان شود تا مقصود و منظور سلطان را دريابد ، و به التفات او مفتخر و مباهى گردد ، بلكه هيبت و سطوت سلطان ، او را نگذارد كه مشغول به غير او شود . و چه نسبت است فيما بين سلطنت عباد و سلطنت حقّ تعالى . و اين معرفت و علم ، ركنى عظيم است در تربيت باطن مؤمن سالك الى اللّه ؛ چنان‌كه از اهل عصمت عليهم السّلام وارد است : « فاعبد اللّه كانّك تراه ، و الّا فاعلم انّه يراك » « 75 » ؛ يعنى : « عبادت كن حقّ تعالى را مثل آنكه ببينى او را ، و اگر نبينى او را ، چنين بدان كه مىبيند او تو را » . و در اين حالت ، نور نظر حقّ تعالى و هيبت و سطوت او مىگدازد نفس و « ابليس » را ؛ زيرا كه « ابليس » را چه

--> ( 74 ) - اى آدميزادگان ! ما به صورت ظاهر و اعمال ظاهرى شما نمىنگريم ، بلكه به سوى دلها و نيّت‌هاى شما نظر مىكنيم : « انّ اللّه لا ينظر الى صوركم و اعمالكم ، و انّما ينظر الى قلوبكم و نيّاتكم » : « جامع الاخبار » : 96 ( 75 ) - با اندكى تفاوت در لفظ : « الامالى للطّوسىّ » : 536 ، « مكارم الاخلاق » 2 : 363 ، « مجموعهء ورّام » 2 : 370 ، « كشف الغمّة » 2 : 253 ، « ارشاد القلوب » 1 : 128 ، « أعلام الدّين » : 189 ، « غوالى اللآلئ » 1 : 405 ، « بحار الانوار » 25 : 204 ، 72 : 279 ، 77 : 76