دو قسم : علم معامله ، و علم مكاشفه ؛ و مراد از علم واجب بر عباد ، علم معامله است ، و آن مشتمل است بر سه قسم : علم به عقايد حقّه ، و علم به اوامر ، و علم به نواهى شرعيّه ؛ زيرا كه مرد عاقل ، وقتى كه برسد به حدّ بلوغ و احتلام ، واجب است بر او علم شهادت بر توحيد و شهادت بر نبوّت ، و فهم معنى اين دو ، به صدق و اعتقاد - بدون كشف و استدلال - ، و گاهى كفايت مىكند در اين دو ، استماع و تقليد ؛ چنان‌كه اكتفا فرمود حضرت رسول ، از اجلاف « 30 » و عوامّ اعراب ، به تصديق و اقرار ، بدون تعليم دليل ؛ پس هرگاه اقرار كرد به شهادتين ، ادا كرده است فرض عينى خود را ؛ به دليل آنكه اگر فوت شود بعد از آن ، از جملهء مسلمين و مطيعين محسوب است . و خطرات و شكوكى كه وارد مىشود در معانى شهادتين ، واجب است طلب علمى كه ازالهء آنها را نمايد ، و بر صحّت اعتقاد در اين دو باقى بماند ، امّا در ساير اعتقادات ، طلب علم ، فرض عين نيست بر مسلم ؛ به دليل آنكه اگر قبل از علم به عقايد حقّه ، فوت شود ، بر اسلام وفات كرده است . پس واجب عينى در معتقدات ، فهم معانى شهادتين است به اعتقاد و صدق ، بدون شكّ و ريب . و واجب در اوامر شرعيّه ، طلب علم به طهارت و صلاة است قبل از دخول وقت يا بعد از دخول وقت ؛ به ملاحظهء آنكه وجوب علم به عمل ، بعد از وجوب عمل است . و همچنين ، طلب علم به صوم ، واجب است در دخول شهر رمضان . و نيز طلب علم زكات ، واجب است در وقت حصول مال . و همچنين است حجّ و جهاد كه فرائض خمسهء فروع دين است . و واجب

--> - كورى و حيرت نجات بخشيد ؛ چنان‌كه شرح آن به سخن ، راست نيايد . . . » : عبارات فوق ، از مقدّمهء كتاب « زبدة الحقائق » است كه به صورت نقل به معنى ، از عربى ترجمه ، و در بالا آورده شد : « زبدة الحقائق » : 6 ( 30 ) - فرومايگان و بىخردان