و واجب است ، « شيطان » از خارج قلب كه صدر است وسوسه نتواند نمود بر تحصيل آن ، اگرچه واقع شود انسان در حرام و معصيت حقّ تعالى . پس باعث كلّى ، احتياج طبيعت و نفس است كه مهيّج قلب است بر قصد دنيا ، و عقل راهنمايى كند بر تحصيل آن به وجه حلال شرعى به حكم الهى . امّا « شيطان » در صدر وسوسه مىكند و تهديد مىكند ، و « تخويف و ترهيب » « 27 » مىنمايد انسان را از فقر و احتياج ، و مىاندازد او را در حرام و معاصى حقّ تعالى ، كه : الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَ يَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ « 28 » . و حضرت امام ص مىفرمايد : هرگاه متمكّن شود « ابليس » در قلب ؛ يعنى ظلمت آن فروگيرد قلب را ، آن را غىّ « 29 » و ضلالت و كفر نامند و وسوسه نگويند ؛ زيرا كه قلب كافر ، مظلم و منكوس « 30 » است ، و خانهء « شيطان » است ، و بالمرّه از نور خالى است ، بلكه كافر ، خود رئيسى است از رؤساء « ابليس » كه « ضالّ و مضلّ » « 31 » است در طريق حقّ تعالى عباد او را ، و وسوسه از براى مسلمين و مؤمنين است نه از براى كفّار . و مراتب قلوب چهار است ؛ چنان‌كه در كتاب « كافى » از حضرت صادق عليه السّلام منقول است كه فرمود : « القلوب اربعة ؛ قلب فيه نفاق و ايمان ، و قلب منكوس ، و قلب مطبوع ، و قلب ازهر اجرد » « 32 » ،

--> ( 27 ) - هر دو به معنى ترساندن است . ( 28 ) - « شيطان » به شما وعدهء فقر مىدهد ، و شما را به زشتى امر مىكند . . . : سورهء 2 آيهء 268 ( 29 ) - گمراهى ( 30 ) - سرنگون ، واژگونه ( 31 ) - گمراه و گمراه‌كننده ( 32 ) - دلها بر چهار گونه‌اند : دلى است كه در آن ، نفاق و ايمان - هر دو - هست ، و دلى است كه سرنگون است ، و دلى است كه مهر بر آن نهاده شده ( تا هيچ بيم و اميد از حقّ و به او در آن رخنه نكند ) ، و دلى است مجرّد ( از هر تعلّق ) و درخشان ( به نور حقّ ) « الكافى » 2 : كتاب الايمان و الكفر : باب فى ظلمة قلب المنافق . . . : حديث 2