صواب محروم مىدارد خود را . شانزدهم : « جسارت مىورزد در دين ، و مرتكب مىشود امر قضا را » ، و از خطرهاى اخرويّهء آن غافل است . هفدهم : چنين قاضى ، « كليد ظلمات و باعث جهالات و شبهات است » ؛ يعنى حركت مىكند در شب تاريك ظلمت جهل ، بدون مصباح نور علم ؛ پس خود متحيّر است ، و گمراه مىكند خلايق را . هجدهم : « زياد مرتكب مىشود شبهات را » به سبب حرمان از يقينيّات . نوزدهم : « خبط نماينده است در جهالات خود » كه اشدّ است از خبط كردن در علوم . بيستم آنكه : « عذر نمىخواهد از آنچه نمىداند تا آنكه سالم شود » ؛ زيرا كه اعتراف به جهل ، سلامتى دنيا و آخرت است ؛ چنان‌كه گفته‌اند : « لا ادري نصف العلم » « 25 » ، و منقول است كه : « العلم ثلاثة ؛ كتاب ناطق ، و سنّة قائمة ، و لا ادري » « 26 » ؛ يعنى لا ادري ، يكى از اقسام علم است . بيست و يكم آنكه : « دندان نمىگيرد در علم ، به دندانهاى قطع‌كننده تا غنيمت يابد » ؛ زيرا كه علم ، طعام و غذاى روح است ، و دهان و حلق روحانى او قابل اين طعام نيست : * چون‌كه لقمهء باز ، آن صعوه نيست * « 27 » ؛ پس نه اقرار به جهل مىكند كه سالم ماند از خطا ، و نه او را بضاعتى در علم است تا آنكه بر بصيرت باشد در آنچه حكم مىكند . بيست و دوم آنكه : « مىپراند روايات و احاديث را مثل پرانيدن باد گياههاى خشك را » ؛ يعنى نقل مىكند روايات را در غير موقع خود ، و بر غير

--> ( 25 ) - گفتن كلمهء « نمىدانم » نيمى از دانش است : « شرح نهج البلاغة » 18 : 236 ، 19 : 246 ( 26 ) - علم سه گونه است : كتاب ناطق است ( كه امام و حجّت خداست كه حضرت مولاى متّقيان ع فرمود : انا كلام اللّه النّاطق : « بحار الانوار » : 30 : 546 ، 82 : 199 ) ، يا سنّت بر پا داشته شده ( و مورد عمل پيغمبر و امام ) است ، و يا ( گفتن كلمهء ) نمىدانم است : ( اعتراف به ندانستن است ؛ زيرا اعتراف به ندانستن ، يكى از موجبات دست‌يابى به علم است ) : « كنز العمّال » 10 : حديث 28660 ( . . . سنّة ماضية . . . ) ( 27 ) - ليك ، لقمهء باز ، آن صعوه نيست * چاره اكنون ، آب و روغن كردنى است « مثنوى معنوى » : دفتر پنجم : 279