را ، بعد از زوال معرفت از او ، چنان شد كه اوّل كسى كه تصنيف كرد كتاب در نفى صانع از براى عالم ، « بلعم » بود : « نعوذ باللّه من الضّلالة بعد الهداية ، و من سخطه و خذلانه بعد الرّحمة » « 80 » ؛ پس نظر كن حبّ دنيا چه مىكند با علماء . و از بزرگى منقول است كه : « الملك شيطان العالم ، و الملكوت شيطان العارف ، و الجبروت شيطان الواقف » « 81 » : « به هرچ از دوست وامانى ، چه كفر آن نقش و چه ايمان * به هرچ از راه بازافتى ، چه زشت آن نقش و چه زيبا » « 82 » لهذا ، بزرگان ، كمال معرفت را در فنا دانسته‌اند كه از خطر محفوظ است و ان شاء اللّه در « باب معرفت » خواهد آمد . پس ، رجاء عاكف كه مقام رجاء است ، باعث مىشود خوف ثابت را كه مقام خوف است ؛ و آن ، تقويت مىكند نسبت محبّت را ، به جهت وصول به باديهء فنا ، و نجات از خطر زوال معرفت . و رجاء عارض كه حالت رجاء است ، تصحيح مىكند عجز و تقصير و حيا را ؛ زيرا كه اگر سالك را در حالت رجاء عارض ، عجز و تقصير و حياء كامل نيست ، ليكن به سبب عروض رجاء و دفع آن ، سالك ، به عجز و تقصير خود ، شاعر مىشود ؛ زيرا كه عروض حالات و رفع آنها ، به سبب قصور استعداد اوست . پس عجز و قصور او صحّت مىيابند ؛ و اين دو ، باعث مىشوند حياء از حقّ - عزّ و جلّ - را . « اوصلنى اللّه و ايّاكم الى المقامات العليّة و الحالات السّنيّة » « 83 » . * * *

--> ( 80 ) - به خدا پناه مىبريم از گمراهى پس از هدايت ، و قهر و فروگذاشت او پس از رحمت . ( 81 ) - جهان طبيعت ، شيطان دانشمند است ، و عالم ملكوت ، شيطان عارف است ، و ( توقّف در ) عالم جبروت ( كه عالم صفات الهى است ) شيطان شخص واقف است . ( 82 ) - . . . از راه دور افتى . . . آن حرف و . . . . . . از دوست و امانى . . . : « ديوان سنائى غزنوى » : 51 ( 83 ) - خداى تعالى مرا و شما را به مقامات بلند و حالات پسنديده و ممتاز و اصل گرداناد .