از براى عبد است در دنيا و آخرت از احكام و اوامر الهى ، اگر به حكم نافذ خود حكم فرمايد ؛ چنان‌كه « نمرود » و نمروديان را به پشهء كوچك نمرودى ، كه اضعف خلق اوست ، شكست و هلاك كرد ، و اصحاب فيل را به ابابيل « 60 » ، كه مرغ ضعيفى است ، در هم شكست ، و ريشهء عاديان را به طوفان باد از زمين بركند : « جمله ذرّاتِ زمين و آسمان * لشكرِ حقّند گاهِ امتحان » « 61 » و در قيامت ، سماوات سبعه پيچيده مىشود ، و احاطه مىكند بر تمام خلايق ، و خطاب به انس و جنّ مىشود كه : . . . إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطارِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ فَانْفُذُوا لا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطانٍ « 62 » ؛ پس فرارگاه عباد فقير ضعيف در دنيا و آخرت به‌جز به سوى حقّ قوىّ و ربّ رحيم نيست ، كه : فَفِرُّوا إِلَى اللَّهِ « 63 » . پس چگونه عبد ، با اين جهات ، خائف و لرزان نباشد ؟ مگر آنكه از مراحل مذكوره غافل باشد . بعد ، اسباب اميد و رجاء از حقّ تعالى را بيان فرموده ؛ اوّل : عجز نفس از دريافت اقلّ ما يحتاج معاش از طعام و شراب و لباس و مسكن و غير ذلك ، كه عاجز است از هر جزئى از آنها ، و حقّ تعالى تمام ما يحتاج عباد را ، بلكه تمام دنيا را به يك اثر قدرت ايجاد فرموده ، و دنيا و ما فيها ، يك اثر از آثار قدرت اوست . ثانى : غرق بودن عبد در بحر نعمت‌هاى بىنهايت دنيوى و دينى حقّ

--> ( 60 ) - پرستو ( 61 ) - « مثنوى معنوى » : دفتر چهارم : 228 ( 62 ) - . . . اگر توانيد كه از كرانه‌هاى آسمانها و زمين بيرون شويد ، بيرون شويد ! و اين كار نتوانيد مگر با سلطه و قدرتى : سورهء 55 آيهء 33 ( 63 ) - به منهج اوّل ، صفحهء 399 رجوع شود .