براى خلق كه مورث است شرك خفي را لهذا باطن متكلّف ، نفاق است با حقّ تعالى . و رياء و نفاق دو بال از براى متكلّف‌اند كه طيران مىكند به آنها در بعد از جوار پروردگار ، چنان‌كه از براى اهل تطوّع و سنّت ، عمل به مستحبّات و نيّت تقرّب به حقّ تعالى دو بال است كه طيران مىكند به آنها به جوار قرب پروردگار . بعد مىفرمايد : تكلّف در هر باب كه باشد خواه در طعام و شراب ، و خواه در لباس و مساكن و املاك و اموال و برادران و خدم و حشم و تكلّم و كتابت و حركات و سكون و غير ذلك ، از اخلاق صالحين و شعار متّقين نيست ؛ چنان‌كه حقّ تعالى به حضرت رسول ( ص ) مىفرمايد كه بگو به امّت كه طلب نمىكنم بر رسالت خود اجرى از شما - يعنى نيّت در رسالت ، امتثال امر پروردگار و اطاعت اوست ، و غرض و نفع دنيوى منظور نيست - و من از جملهء تكلّف‌كنندگان نيستم ؛ يعنى عمل من لهو و بيهوده و بدون نيّت قرب به حقّ تعالى و غرض نجات امّت از سخط و غضب او نيست ؛ زيرا كه اهل تكلّف را نيّتى و غرضى معتدّ به كه اعتماد بر آن توان نمود نمىباشد و من چنان نيستم . و مىفرمايد حضرت رسول ( ص ) كه ما گروه انبيا و امينان حقّ تعالى و متّقيان ، برى و بيزاريم از تكلّف ؛ زيرا كه به عنايت و توفيق الهى بالمرّه « 8 » از رسوم عالم خلق و كثرت و هواهاى نفسانى رسته‌ايم ، و دل در غير حقّ تعالى و ذكر و طاعت او نبسته‌ايم ، آنچه كنيم به امر و حكم و رضاى او كنيم كه : لا يَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَ هُمْ بِأَمْرِهِ يَعْمَلُونَ . پس تقوى بورز از غير حقّ تعالى و مستقيم باش در طاعت او كه بىنيازى مىدهد ترا از تكلّف فضول دنيا هرچه باشد ، و مهر مىكند حقّ تعالى قلب تو را به مهر ايمان كه رخنه نكند در تو هواهاى نفسانى و تمنّيات خلايق . بعد مىفرمايد : مشغول مساز خود را به چيزهائى كه آخر آنها زيان و

--> ( 8 ) - به يكباره