احوال ، و بسبب دو عنصر مغلوب كه در جانّ و شياطين است قبول ثبات در اغوا مىنمايند اگر شياطين‌اند ، و ثبات در طاعات را اگر شياطين نباشند . پس بعضى از اجانين مطيع‌اند و بعضى عاصى مثل بنىآدم . و اهل كشف كه بصاير قلبيّهء ايشان مفتوح شده است مىبينند صور مختلفهء اجانين را ، و « ضعفاء العقول » « 11 » از مجانين و اطفال و نسوان نيز مىبينند آنها را به صور مختلفه ، و ليكن صور مختلفهء انسانيّه كه مقتضاى اخلاق حسنه و رديّه و اعمال صالحه و فاسده است مكشوف نمىشود مگر از براى ذوى البصائر از اهل كشف چنان‌كه در ابواب سابقه مذكور شد . و خصايص و عجايب و لوازم متعلّقه به اين دو طبقهء انس و جانّ بسيار است كه در اين شرح موجب تطويل است . پس محقّق شد كه اگرچه بحسب ظاهر ، طبيعت خاك كه جزء اعظم و اكثر بدن انسان است اخسّ و اذلّ از جزء نارى شيطانى است و ليكن بحسب تقاضا و خاصّيّت در عبوديّت حقّ تعالى ، اشرف است از نار ، لهذا حقّ جلّ و علا از وفور لطف و عنايت در طينت انسان ، عنصر خاك و آب را غالب نمود . پس ارتداد روح انسان به اسفل سافلين طبيعت ، مقتضى تحصيل كمال عبوديّت است و امر به سجود او در حضور حقّ تعالى در سلام عامّ الهى و وضع جبهه بر خاك از براى شعور و تفطّن انسان است به آنكه طينت من از خاك ذليل و ضعيف است ، شايسته آنست كه به تقاضاى اصل طينت خودم اظهار عجز و مذلّت كنم در طاعت پروردگار كه چنان‌كه به محض عنايت سابقه و فضل ، مخلوق خاكى را ترجيح داد بر ملائكهء افلاك « 12 » ، و اسباب عبوديّت را در طينت او مهيّا ساخت ، همچنين به اظهار طاعت و عبادت كه امتثال حكم و امر اوست مورد عنايات بيش از پيش و فضائل

--> ( 11 ) - سبك‌مغزان ، كم‌خردان ( 12 ) - اينجا بمعنى آسمانهاست .