جمال الدين محمد الخوانساري

29

شرح احاديث طينت ( فارسى )

اسم موضعى در آسمان هفتم . و بنابراين ممكن است كه معنى آيهء كريمه اين باشد كه كتاب نيكوكاران يعنى نامهء اعمال ايشان در عليين است ، يعنى ضبط و حفظ مىشود در عليين و غرض از تتمّه تفسير و بيان كتابى باشد كه در عليين ضبط مىشود ، نه اصل عليين ، و مرا اين باشد كه : چه چيز دانا كرده است ترا به عليين ، يعنى به كتابى كه در آنجا حفظ شود و آن كتابى است يعنى نامه‌اى است مرقوم كه حاضر شوند آن را يا گواه شوند بر آن مقرّبان . و ممكن است كه مراد تفسير علييون باشد ، و در " كتاب مرقوم " حذف مضاف شده باشد ، و مراد اين باشد كه علييون كتابى است مرقوم يعنى مكان و محل كتابى است چنين . و ممكن است كه علييون اسم نامهء اعمال نيكوكاران شده باشد است كه علييون اسم نامهء اعمال نيكوكاران شده باشد چنان كه ظاهر آيه شريفه است و معنى اين باشد كه كتاب نيكوكاران يعنى آنچه نوشته مىشود از اعمال ايشان نه اصل نامهء اعمال ايشان در عليين است و و علييون نامه‌اى است مرقوم - تا آخر ، و الله يعلم . " و آفريد دشمن ما را از سجين " يعنى از گل جهنم يا از طينتى كه مناسب جهنم بود ، چنان كه در شرح حديث اول مذكور شد . " و بدنهاى ايشان را از پست‌تر از آن " يعنى پست‌تر از آن در بدى و زبونى ، يعنى از گلى كه به آن پستى و زبونى نبوده . نه از پست‌تر از آن يعنى بدتر و زبون‌تر از آن ، زيرا كه ظاهر است كه شيعهء ايشان بدتر از ايشان نيستند ، پس " خلق بدنهاى شيعهء ايشان از طينتى بدتر از طينت بدنهاى ايشان " معقول نمىنمايد . و اين معنى كه مذكور شد نظير آن است كه بعضى از مفسّرين در تفسير آيهء كريمهء " إِنَّ اللَّهَ لا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا " ما بَعُوضَةً " فَما فَوْقَها " بدرستى كه خدا شرم نمىدارد از آنكه بزند مثلى را ، هر مثلى كه باشد ، پشه را پس آنچه بالاتر از آن باشد . يعنى از اينكه بزند مثل پشه يا آنچه بالاتر از آن باشد . گفته‌اند كه مراد از آنچه بالاتر از آن باشد اين است كه